Nếu trước đây chỉ dẫn địa lý thường được nhắc đến như dấu hiệu nhận diện nguồn gốc, thì trong khung pháp lý mới, đây là một quyền sở hữu công nghiệp có quy trình xác lập và quản lý cụ thể. Luật Sở hữu trí tuệ quy định chỉ dẫn địa lý phải gắn với khu vực địa lý xác định và với chất lượng, danh tiếng hoặc đặc tính chủ yếu do điều kiện địa lý tạo nên. Hồ sơ đăng ký cũng không còn là một bộ giấy tờ đơn giản mà phải có bản mô tả tính chất đặc thù, khu vực địa lý, bản đồ và tài liệu xử lý trường hợp chỉ dẫn địa lý đồng âm để tránh gây nhầm lẫn.
Luật sửa đổi năm 2025 làm rõ hơn cách vận hành của cơ chế này. Chủ văn bằng bảo hộ, tổ chức thực hiện quyền đăng ký và tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý được quyền yêu cầu sửa đổi thông tin trên văn bằng, trong đó có cả bản mô tả tính chất, chất lượng đặc thù và khu vực địa lý. Nếu lỗi thuộc về cơ quan nhà nước thì việc sửa chữa không phải nộp phí, lệ phí. Cùng lúc đó, các quyết định cấp, sửa đổi, chấm dứt hay hủy bỏ văn bằng phải được công bố trên Công báo sở hữu công nghiệp trong 30 ngày.
Một thay đổi đáng chú ý khác là quy trình xử lý đơn được ấn định thời hạn cụ thể hơn. Đơn đăng ký chỉ dẫn địa lý hợp lệ phải được công bố trong vòng một tháng kể từ khi được coi là hợp lệ; sau đó sẽ được thẩm định nội dung trong thời hạn năm tháng kể từ ngày công bố. Trong vòng ba tháng từ ngày công bố đơn, bên thứ ba có quyền phản đối việc cấp văn bằng bảo hộ. Những mốc thời gian này cho thấy quy trình bảo hộ đã chuyển từ cách làm thiên về thủ tục sang một cơ chế có thời hạn, có phản biện và có kiểm soát rõ ràng hơn.
Về mặt thị trường, thay đổi này có ý nghĩa trực tiếp với các đặc sản vùng miền như nước mắm Phú Quốc hay chè Tân Cương. Phú Quốc là tên tuổi đã có nền tảng bảo hộ trong nước và từng được Liên minh châu Âu công nhận dưới dạng PDO. Với chè Tân Cương, chỉ dẫn địa lý đã được cấp từ năm 2007. Khi quy trình bảo hộ trong nước được chuẩn hóa hơn, các sản phẩm mang tên địa danh sẽ có thêm cơ sở pháp lý để bảo vệ danh tiếng, chống nhầm lẫn và củng cố giá trị thương mại.
Điểm đáng nói là chỉ dẫn địa lý không chỉ bảo vệ một cái tên. Nó bảo vệ mối liên hệ giữa sản phẩm và nơi sản xuất, giữa chất lượng hàng hóa và điều kiện địa lý tạo nên chất lượng đó. Khi nền pháp lý rõ hơn, giá trị của sản phẩm không còn chỉ nằm ở bản thân hàng hóa mà còn nằm ở quyền khai thác tên gọi, câu chuyện xuất xứ và mức độ tin cậy mà thị trường dành cho sản phẩm đó. Với doanh nghiệp và địa phương, đây là bước siết lại khung bảo hộ để đặc sản vùng miền có thể đi xa hơn mà vẫn giữ được bản sắc.
Bình luận
0