Các - bon không còn là câu chuyện của riêng môi trường
Nếu trước đây tín chỉ các-bon thường được nhìn như một khái niệm kỹ thuật gắn với giảm phát thải, thì nay nó đang bước sang một tầng nghĩa khác: một cấu phần của thương mại, đầu tư và năng lực cạnh tranh. Ở cấp độ quốc tế, Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) nêu rõ Điều 6 của Thỏa thuận Paris nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế để ứng phó biến đổi khí hậu; trong đó Điều 6.2 của Thỏa thuận này cung cấp hướng dẫn về kế toán và báo cáo cho các kết quả giảm nhẹ phát thải được chuyển giao quốc tế; còn Điều 6.4 của Thỏa thuận này thì thiết lập cơ chế mới để giao dịch tín chỉ các - bon chất lượng cao.
Điểm đáng chú ý là Nghị định 112/2026/NĐ-CP không đi theo một đường thẳng duy nhất. Văn bản cùng lúc bao trùm ba lớp cơ chế: trao đổi theo Thỏa thuận Điều 6.2, cơ chế Điều 6.4 và các tiêu chuẩn các-bon độc lập; đồng thời quy định nguyên tắc trao đổi quốc tế, điều chỉnh tương ứng để tránh tính hai lần, tỷ lệ chuyển giao và cơ chế ghi nhận trên Hệ thống đăng ký quốc gia. Nói cách khác, đây là văn bản đưa các - bon từ vùng “khái niệm” sang vùng “quản trị”.
Khung pháp lý không chỉ để quản lý, mà còn để thị trường có thể vận hành
Ngân hàng Thế giới (World Bank) nhìn nhận rằng các cơ chế và thủ tục cho Cơ chế Điều Chỉnh Tương Ứng (corresponding adjustment) là một cơ chế hạch toán mang tính quyết định, tức quốc gia chủ nhà cộng hoặc trừ tương ứng vào sổ kiểm kê phát thải của mình khi một lượng kết quả giảm nhẹ phát thải hoặc tín chỉ các-bon được chuyển giao ra nước ngoài. Mục đích là để tránh tính hai lần cùng một lượng giảm phát thải cho cả bên chuyển giao và bên nhận. World Bank cũng nhấn mạnh rằng các quốc gia muốn tham gia hiệu quả vào giao dịch tín chỉ các-bon, cần có khung pháp lý và thể chế đủ rõ để xử lý việc ủy quyền, theo dõi và hạch toán các giao dịch này.
Đây là lý do vì sao Nghị định 112 của Chính phủ có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quản lý hành chính thuần túy. Khi văn bản quy định cụ thể từ văn bản chấp thuận chuyển giao quốc tế, điều chỉnh tương ứng, đến quy trình thu hồi, ghi nhận tín chỉ, chuyển giao về Việt Nam và quản lý các chương trình, dự án theo Điều 6.2 và Điều 6.4, nó đang dựng lên phần “xương sống” để thị trường các-bon có thể đứng vững.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
Nếu Nghị định 112 là “bộ khung”, thì Quyết định số 2599/QĐ-BNNMT ngày 08/7/2025 là một trong những văn bản đầu tiên biến khung đó thành hệ thống thủ tục hành chính cụ thể. Quyết định này công bố các thủ tục mới như đăng ký tài khoản trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon, công nhận hoặc điều chỉnh phương pháp tạo tín chỉ, đăng ký hoặc điều chỉnh dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ trong nước, thay đổi thành phần tham gia, hủy đăng ký dự án, cấp tín chỉ các-bon và chấp thuận chuyển giao quốc tế tín chỉ các-bon, kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.
Ở thời điểm ban hành, Quyết định 2599 có hiệu lực từ ngày 01/8/2025 và thay thế các thủ tục tương ứng đã công bố tại Quyết định số 559/QĐ-BNNMT ngày 31/3/2025. Điều này cho thấy quản lý nhà nước trong lĩnh vực biến đổi khí hậu đã chuyển từ giai đoạn chuẩn hóa sơ bộ sang giai đoạn siết chặt quy trình, đặc biệt ở các mảng có liên quan trực tiếp đến đăng ký, xác nhận, công nhận và chuyển giao tín chỉ các-bon.
Từ khung thủ tục sang bộ máy thực thi
Nếu Quyết định 2599 mở cửa cho hệ thống thủ tục nền, thì Quyết định số 1511/QĐ-BNNMT ngày 25/4/2026 là bước đi sâu hơn vào phần lõi của Điều 6.2. Văn bản này công bố một loạt thủ tục mới ban hành gồm đăng ký ý tưởng dự án, chấp thuận đăng ký dự án, sửa đổi nội dung hoạt động dự án, thay đổi cơ quan, tổ chức tham gia thực hiện dự án và cấp, công nhận lượng kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon từ dự án.
Điểm có tính “chuyển pha” nằm ở chỗ Quyết định 1511 có hiệu lực từ ngày 19/5/2026 và thay thế nội dung thủ tục tương ứng tại Quyết định 2599. Nhìn ở góc độ quản trị chính sách, điều này cho thấy bộ máy pháp lý đang được tinh chỉnh theo hướng tách bạch hơn giữa Điều 6.2 và Điều 6.4, đồng thời đưa quy trình nộp hồ sơ, thẩm định, công bố và ghi nhận kết quả vào một cấu trúc rõ ràng hơn.
Điều thị trường chờ nhất là gì? Không phải khẩu hiệu, mà là khả năng đo, kiểm và ghi nhận
Trong Nghị định 112/2026/NĐ-CP, điều chỉnh tương ứng là một khái niệm trung tâm. Chính cơ chế này bảo đảm cùng một lượng giảm phát thải không bị ghi nhận nhiều lần cho nhiều mục tiêu khác nhau. Cùng với đó, Nghị định còn dành hẳn một chương cho việc ghi nhận, chấp thuận và quản lý hoạt động chuyển giao quốc tế, bao gồm cả trường hợp chuyển giao về Việt Nam để phục vụ mục tiêu giảm nhẹ phát thải trong các điều ước quốc tế và cam kết quốc tế.
Ở tầng kỹ thuật hơn, văn bản cũng mở ra không gian cho các tiêu chuẩn các-bon độc lập. Danh mục phương pháp tạo tín chỉ các-bon để chuyển giao quốc tế có điều chỉnh tương ứng được xác định trên cơ sở các phương pháp thuộc Thỏa thuận Điều 6.2 đã ký kết giữa Việt Nam và đối tác quốc tế, hoặc các phương pháp do bộ quản lý lĩnh vực đề xuất. Đây là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang cố gắng kết nối thị trường trong nước với các chuẩn mực quốc tế theo hướng có kiểm soát, thay vì mở cửa theo kiểu tự phát.
Ba văn bản, ba lớp chức năng, nhưng cùng dẫn về một hướng: đưa thị trường các - bon của Việt Nam từ giai đoạn chính sách sang giai đoạn thực thi. Nghị định 112/2026/NĐ-CP đặt nền, Quyết định 2599/QĐ-BNNMT dựng bộ thủ tục đầu tiên, còn Quyết định 1511/QĐ-BNNMT tinh chỉnh và bổ sung để chính sách này có thể chạy trên một hệ quy chiếu quản lý rõ ràng hơn. Trong bối cảnh kinh tế xanh không còn là khẩu hiệu mà đang trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới, câu hỏi lớn nhất không còn là “có thị trường các - bon hay không”, mà là “hệ thống pháp lý đã đủ chặt để thị trường đó chạy được đến đâu”.
Bình luận
0