Tháo gỡ điểm nghẽn giải ngân, khơi thông nguồn lực hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW

Tại phiên họp Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, báo cáo về tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình thực hiện vẫn bộc lộ 6 nhóm hạn chế, bất cập cần tập trung xử lý để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển. Đặc biệt là điểm nghẽn lớn về phân bổ và giải ngân vốn đầu tư.

Theo báo cáo, năm 2026, ngân sách dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được phê duyệt 95.000 tỷ đồng. Bộ Tài chính đã tham mưu giao dự toán 82.750 tỷ đồng, phân bổ 71.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến ngày 10/6/2026 mới giải ngân 8.700 tỷ đồng, đạt 21% ngân sách phân bổ và 16% số giao dự toán.

Dù tổng thể ngân sách cho cả ba lĩnh vực (KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số) có tăng, song đa số các tỉnh đều chưa đạt mục tiêu phân bổ tối thiểu 3% tổng chi ngân sách theo định hướng của Trung ương.

Bên cạnh đó, hầu hết các địa phương đều ghi nhận tỉ lệ giải ngân dưới 30%. Tính đến giữa năm 2026, tỉnh Đồng Tháp chỉ giải ngân được 1,77% vốn đầu tư và 25,59% kinh phí sự nghiệp; Sơn La đạt 2,96% dự toán...

Trong khi đó, nhiều địa phương đang đặt mục tiêu phát triển các lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, UAV, vật liệu mới… nhưng lại thiếu cơ chế tài chính linh hoạt, thiếu vốn mồi và các công cụ đầu tư chấp nhận rủi ro có kiểm soát cho đổi mới sáng tạo.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính đã tập trung hoàn thiện thể chế tài chính phục vụ triển khai Nghị quyết 57, với việc trình Quốc hội ban hành 9 luật, 3 nghị quyết; trình Chính phủ ban hành 23 nghị định và ban hành 20 thông tư liên quan.

Cơ chế lập ngân sách được đổi mới theo hướng giao Bộ KH&CN thống nhất quản lý chính sách, chế độ, định mức chi trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Các quy định về đầu tư công, đấu thầu, thuế cũng được sửa đổi theo hướng phân cấp, ưu đãi và tạo thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ rõ tiến độ phân bổ và giải ngân vẫn là điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Bên cạnh đó, cơ cấu phân bổ vốn cần tiếp tục được rà soát để phù hợp hơn với mục tiêu phát triển. Hiện vốn dành cho khoa học công nghệ chiếm khoảng 60%, nhưng nghiên cứu công nghệ chiến lược chỉ chiếm khoảng 1,5%; đổi mới sáng tạo khoảng 1,5%, trong khi chuyển đổi số chiếm 38,5%.

Theo Bộ trưởng, cần linh hoạt trong điều hành, ưu tiên nguồn vốn cho những lĩnh vực cấp thiết, có khả năng giải ngân tốt và tạo ra hiệu quả rõ nét, đặc biệt là các nền tảng số, cơ sở dữ liệu và phát triển công nghệ chiến lược.

Về vấn đề tài chính, Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh cho biết, sau Hội nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày 19/5/2026, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung đẩy nhanh tiến độ.

Nhờ đó, tỷ lệ giải ngân chung đến ngày 15/6/2026 đạt 23,19%, tăng so với mức 14,78% tại thời điểm 12/5/2026.

Công tác hoàn thiện thể chế thời gian qua được triển khai quyết liệt, đồng bộ, với việc ban hành nhiều luật, nghị định, thông tư và các văn bản hướng dẫn liên quan đến tài chính, đầu tư, đấu thầu, thuế và hợp tác công tư.

Qua đó, hành lang pháp lý phục vụ công tác lập dự toán, quản lý, phân bổ và giải ngân nguồn lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từng bước được hình thành, tạo nền tảng để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ theo yêu cầu mới.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn một số vướng mắc liên quan đến cơ chế lập dự toán, đầu tư công, tổ chức triển khai nhiệm vụ.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc hệ thống pháp luật vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện, trong khi lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có tính đặc thù cao, với nhiều hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, phát triển công nghệ khác biệt so với phương thức quản lý đầu tư, chi tiêu truyền thống.

Theo Thứ trưởng, thời gian tới, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ chế tài chính, trong đó xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về xử lý khó khăn, vướng mắc trong chi sự nghiệp khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; hoàn thiện Nghị định hướng dẫn Luật Chuyển đổi số; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Khoa học, Công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời tham mưu Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy tiến độ triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.