Tạo nền tảng vững chắc cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ phát triển nổi bật

Đây không chỉ là sự cải thiện về vị trí trên bảng xếp hạng mà còn phản ánh sự trưởng thành của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Theo đánh giá của StartupBlink, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ phát triển nổi bật trong nhóm các nước xếp hạng từ 21 đến 50 toàn cầu - khu vực được xem là năng động nhất của hệ sinh thái khởi nghiệp thế giới hiện nay.

Những con số đang cho thấy nền tảng ngày càng vững chắc của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam. Hiện cả nước có khoảng 4.000 startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp ở cấp quốc gia và địa phương.

TP Hồ Chí Minh lần đầu tiên lọt Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, đứng thứ 98 thế giới sau khi tăng 12 bậc. Thành phố cũng được ghi nhận là một trong những trung tâm khởi nghiệp năng động nhất Đông Nam Á, nổi bật trong các lĩnh vực công nghệ tài chính (Fintech) và Blockchain.

Không chỉ tập trung ở các trung tâm truyền thống như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam còn đang mở rộng sang nhiều địa phương khác. Việc Hải Phòng lần đầu xuất hiện trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu cho thấy sức lan tỏa ngày càng rộng của phong trào khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên phạm vi cả nước.

Theo ông Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), khởi nghiệp sáng tạo hiện nay không còn là một phong trào mà phải trở thành một cấu phần quan trọng của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Để hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, Bộ KH&CN sẽ tập trung vào hai đột phá lớn là hoàn thiện thể chế và khơi thông nguồn vốn đầu tư mạo hiểm. Theo đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, tạo môi trường thuận lợi, minh bạch và đủ linh hoạt để các mô hình kinh doanh mới được thử nghiệm và phát triển.

Một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh không thể thiếu các nguồn vốn phù hợp. Bên cạnh vốn tín dụng truyền thống, cần phát huy vai trò của vốn đầu tư mạo hiểm, vốn thiên thần và nguồn lực từ các tập đoàn lớn. Trong đó, việc hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, đồng thời trở thành hạt nhân kết nối các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo ông Phạm Hồng Quất, việc xây dựng Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia gắn liền với mục tiêu hình thành một hệ sinh thái tự cường, nơi công nghệ trở thành động lực then chốt giúp Việt Nam bứt phá và nâng cao vị thế trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Bên cạnh đó, phát triển hạ tầng công nghệ sâu (Deeptech) và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cũng được xác định là hướng đi quan trọng trong giai đoạn tới. Việt Nam cần nhiều hơn những doanh nghiệp có khả năng làm chủ và thương mại hóa công nghệ lõi trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ tài chính, công nghệ xanh, vật liệu mới và kinh tế số.

Một trụ cột khác là phát triển nguồn nhân lực và tăng cường hội nhập với mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu. Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đặt mục tiêu đưa tinh thần khởi nghiệp vào hệ thống giáo dục từ phổ thông đến đại học, phát triển mô hình đại học khởi nghiệp, đồng thời hỗ trợ startup về pháp lý, sở hữu trí tuệ và năng lực quản trị trong giai đoạn đầu phát triển.

Với nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện, hệ sinh thái khởi nghiệp liên tục mở rộng và quyết tâm thúc đẩy các công nghệ chiến lược, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa tiềm năng đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng mới, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu.

Khởi nghiệp sáng tạo trở thành chiến lược quốc gia

Kết quả trên diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Thời gian qua, Bộ KH&CN đã tham mưu hoàn thiện nhiều chính sách lớn nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ và công nghệ chiến lược. Trong đó, Quốc hội đã thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, lần đầu luật hóa khái niệm “công nghệ chiến lược” và “sản phẩm công nghệ chiến lược”.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia, xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược và nhiều nhóm sản phẩm công nghệ ưu tiên phát triển như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử, robot, vệ tinh quỹ đạo thấp, hydrogen xanh và hạ tầng số lõi nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng mới và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Theo Kế hoạch hoạt động năm 2026 triển khai Nghị quyết 57, Việt Nam đặt mục tiêu tăng 30% số lượng startup, hình thành 30-50 doanh nghiệp từ viện nghiên cứu và trường đại học; đồng thời xây dựng ít nhất 3 trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh.

Kế hoạch cũng đặt mục tiêu thương mại hóa ít nhất 5 sản phẩm công nghệ chiến lược như chip bán dẫn, thiết bị mạng 5G, robot công nghiệp, trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị bay không người lái (UAV); đồng thời triển khai mô hình sandbox công nghệ tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh nhằm thúc đẩy thử nghiệm, hoàn thiện và đưa nhanh các công nghệ mới vào thực tiễn.

Theo Bộ KH&CN, chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng, thể hiện quyết tâm đưa Việt Nam trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đạt 5 triệu chủ thể kinh doanh, hình thành 1 triệu "doanh nghiệp một người", phát triển 10.000 startup và vươn lên Top 40 thế giới về Chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII), Top 45 bảng xếp hạng StartupBlink. Tổng vốn đầu tư mạo hiểm dự kiến đạt 3 tỷ USD, đi cùng sự lan tỏa của tinh thần khởi nghiệp trong toàn xã hội, với tỷ lệ 10 người dân có 1 người khởi nghiệp, 25 người dân có 1 doanh nghiệp và 5.000 người dân có 1 startup.

Tầm nhìn dài hạn đến năm 2045 xác định Việt Nam sẽ có hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển ở tầm quốc tế, nằm trong Top 30 GII, Top 30 StartupBlink, thu hút 20 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm và hình thành được một thế hệ doanh nhân đổi mới sáng tạo có năng lực cạnh tranh toàn cầu, đủ sức dẫn dắt các ngành kinh tế mới và đóng góp vào vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.

Những mục tiêu này không chỉ thể hiện tầm nhìn dài hạn mà còn phản ánh kỳ vọng Việt Nam sẽ có hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển mạnh, đóng góp quan trọng vào nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia.