Cơ quan thuế đang siết mạnh nhóm doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng kết quả kinh doanh âm kéo dài. 108 doanh nghiệp doanh thu từ 1.000 tỉ đồng, lỗ liên tiếp, đã được đưa vào kế hoạch kiểm tra năm 2026; cùng lúc đó, cơ quan thuế cảnh báo hành vi lập hai sổ kế toán và rủi ro gian lận thuế qua dữ liệu phần mềm kế toán. Cách chọn mẫu này cho thấy cơ quan quản lý đang dựa nhiều hơn vào dữ liệu rủi ro thay vì chỉ nhìn vào báo cáo lỗ trên bề mặt.
Dưới góc độ pháp lý, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 xác lập lại trật tự quen thuộc nhưng chặt hơn: thu nhập tính thuế được xác định trên cơ sở doanh thu, chi phí được trừ, các khoản thu nhập khác và số lỗ được kết chuyển theo quy định; đồng thời, doanh nghiệp có lỗ được chuyển lỗ sang năm sau, nhưng thời gian chuyển lỗ liên tục không quá 5 năm, kể từ năm tiếp theo năm phát sinh lỗ. Đây là điểm quan trọng vì nó nói rằng pháp luật thừa nhận rủi ro kinh doanh và cho phép bù trừ qua thời gian, song không chấp nhận một “vùng lỗ” kéo dài vô hạn.
Cũng theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025, các khoản chi chỉ được trừ khi đáp ứng điều kiện luật định, trong đó có yêu cầu về hóa đơn, chứng từ hợp pháp và các điều kiện thanh toán theo quy định. Nói cách khác, doanh nghiệp báo lỗ không phải là điều bất thường nếu chi phí thực tế lớn, nhưng khoản lỗ đó phải đi cùng hồ sơ kế toán nhất quán, chứng từ đầy đủ và cách hạch toán đủ sức kiểm tra lại. Chính vì vậy, khi cơ quan thuế khoanh vùng các doanh nghiệp lớn lỗ liên tiếp, trọng tâm của cuộc kiểm tra thường không nằm ở việc doanh nghiệp có lỗ hay không, mà nằm ở việc chi phí, doanh thu và dòng tiền có khớp với nhau hay không.
Dưới góc nhìn tài chính doanh nghiệp, đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp dễ bị đặt vào thế khó. Một số mô hình kinh doanh cần thời gian dài để đầu tư, mở rộng thị phần hoặc hoàn vốn; trong những trường hợp đó, lỗ là trạng thái có thể dự báo trước. Nhưng khi doanh nghiệp có doanh thu lên tới hàng nghìn tỉ đồng mà vẫn lỗ qua nhiều kỳ, cơ quan thuế sẽ có lý do để đặt câu hỏi về biên lợi nhuận, giá vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý, giao dịch liên kết và cả khả năng ghi nhận doanh thu chưa đầy đủ. Đó là lý do việc lập hai hệ thống sổ kế toán bị xem là tín hiệu đặc biệt rủi ro, vì nó phá vỡ khả năng đối chiếu giữa báo cáo nội bộ, báo cáo tài chính và dữ liệu khai thuế.
Mặt tích cực của đợt rà soát này là khá rõ. Nó tăng kỷ luật tuân thủ, buộc doanh nghiệp lớn phải minh bạch hơn trong ghi nhận doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế, đồng thời góp phần giảm khoảng trống giữa “lợi nhuận kế toán” và “thu nhập tính thuế”. Trong một môi trường thuế hiện đại, quản lý rủi ro theo dữ liệu là hướng đi hợp lý, nhất là với nhóm doanh nghiệp có quy mô đủ lớn để tác động đáng kể đến ngân sách. Ngược lại, mặt tiêu cực là những doanh nghiệp đang lỗ thật vì chu kỳ đầu tư, vì ngành nghề biến động mạnh hoặc vì tái cấu trúc sẽ phải mất thêm thời gian và nguồn lực để giải trình. Với họ, áp lực không nằm ở khoản thuế phải nộp ngay lập tức, mà nằm ở chi phí tuân thủ và nguy cơ bị xếp vào nhóm rủi ro cao nếu hồ sơ không đủ nhất quán.
Điều đáng nói là Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 không tạo ra một chuẩn mực mới để “cấm lỗ”, mà tạo ra một chuẩn mực mới để giải thích lỗ. Doanh nghiệp vẫn có quyền lỗ, vẫn có quyền chuyển lỗ trong giới hạn 5 năm, nhưng quyền đó chỉ có giá trị khi dữ liệu kế toán và chứng từ vận hành đúng luật. Ở thời điểm cơ quan thuế đã chuyển sang kiểm tra theo dấu hiệu rủi ro, lỗ kéo dài không còn là một dòng số liệu đơn giản trên báo cáo tài chính; nó trở thành một chỉ báo để cơ quan quản lý đọc xem bên trong doanh nghiệp đang là tăng trưởng chậm, chu kỳ đầu tư dài, hay một khoảng mờ cần được làm sáng.
Bình luận
0