Dự thảo Luật Hải quan hướng tới kiểm soát dữ liệu tự động

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là việc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan Hải quan với lực lượng Công an trong trao đổi thông tin, phát hiện, điều tra và xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới.

Tham gia ý kiến nội dung này, phía Bộ Công an cho rằng, cần tiếp tục làm rõ hơn các cơ chế phối hợp và trách nhiệm giữa các lực lượng chức năng nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng được đề xuất tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý rủi ro, kiểm tra, giám sát hải quan đối với các nhóm hàng hóa có nguy cơ cao. Theo các ý kiến góp ý, đây là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế ngày càng phức tạp, các phương thức gian lận thương mại liên tục thay đổi và xuất hiện nhiều loại hình kinh doanh mới.

Liên quan đến chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu, một trong những nội dung được quan tâm là việc kết nối hệ thống thông tin của cơ quan Hải quan với cơ sở dữ liệu nghiệp vụ của Bộ Công an. Bộ Công an đề xuất cần có đầu mối chuyên trách phục vụ công tác phân tích, đánh giá rủi ro nhằm kịp thời phát hiện các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của người khai hải quan trong môi trường điện tử. Đáng chú ý là quy định việc ủy quyền của cá nhân cho người thực hiện khai hải quan phải được thực hiện thông qua hệ thống ủy quyền điện tử tích hợp trên Cổng dịch vụ công quốc gia VNeID.

Bộ Công an đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm khai thuế và trách nhiệm pháp lý của người thực hiện khai báo đối với tính chính xác của thông tin trên tờ khai hải quan và chứng từ của chủ hàng.

Một trong những nội dung lớn của dự thảo luật là xây dựng cơ chế quản lý phù hợp đối với thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo ý kiến từ Thanh tra Chính phủ, đặc thù của thương mại điện tử là số lượng đơn hàng rất lớn nhưng giá trị mỗi đơn hàng thường nhỏ, vì vậy cần có cơ chế kiểm soát bằng dữ liệu thay vì phụ thuộc chủ yếu vào kiểm tra thủ công như trước đây.

Từ thực tế đó, có đề xuất bổ sung quy định về xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng kết nối trực tiếp với các sàn thương mại điện tử quốc tế và trong nước, đồng thời liên thông với hệ thống định danh điện tử quốc gia VNeID. Theo các ý kiến góp ý, việc luật hóa cơ chế liên thông dữ liệu kỹ thuật sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển sang phương thức kiểm soát dữ liệu tự động, ngăn chặn tình trạng chia nhỏ đơn hàng để trốn thuế nhưng vẫn bảo đảm không gây ách tắc chuỗi cung ứng hàng hóa.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam đánh giá cải cách hành chính trong lĩnh vực hải quan thời gian qua đã mang lại hiệu quả tích cực, đặc biệt đối với các thủ tục điện tử. Tuy nhiên, dự thảo luật cần tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền, kiểm tra chuyên ngành, xử lý hàng tồn đọng, cơ chế một cửa và ứng dụng công nghệ trong quản lý hải quan.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh - đại diện đơn vị thẩm định, nhiều nội dung trong dự thảo cần tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với các luật chuyên ngành. Trong đó có quy định xác định chủ quản nền tảng thương mại điện tử là chủ thể khai hải quan, bởi theo Luật Thương mại điện tử, chủ quản nền tảng không mặc nhiên là chủ thể giao dịch hay đại diện pháp lý của người bán trong mọi trường hợp.

Bên cạnh đó, quy định yêu cầu người mua và người bán hàng hóa qua biên giới phải xác thực định danh điện tử cũng cần làm rõ phạm vi, mức độ xác thực và cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Liên quan đến thủ tục hành chính, cơ quan thẩm định đề nghị chỉ quy định trong luật các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn các vấn đề về quy trình, thủ tục nên giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt khi thực hiện.

Một số quy định khác cũng được đề nghị tiếp tục nghiên cứu nhằm tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn, như trách nhiệm tiêu hủy hàng hóa gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp kho bãi khi chưa xác định được chủ sở hữu; thời hạn kiểm tra sau thông quan tối đa 5 năm; hay các quy định chuyển tiếp nhằm tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình thi hành luật.