Áp lực tài chính bủa vây người tiêu dùng Mỹ

Khi thu nhập không còn theo kịp giá cả

Người tiêu dùng từ lâu là động lực lớn nhất của kinh tế Mỹ, đóng góp khoảng 70% hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, các số liệu mới nhất cho thấy sức mua của hộ gia đình đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) trong tháng 4-2026 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất trong ba năm. Trong khi đó, thu nhập khả dụng thực tế sau khi điều chỉnh lạm phát giảm 0,5%, đánh dấu tháng suy giảm thứ ba liên tiếp.

Khoảng cách ngày càng lớn giữa tốc độ tăng giá và tốc độ tăng thu nhập đang trở thành một trong những vấn đề nổi bật của kinh tế Mỹ. Bà Elizabeth Renter, chuyên gia kinh tế cấp cao của NerdWallet, nhận xét: “Giá cả đang tăng nhanh hơn mức mà người dân cảm thấy có thể chấp nhận, trong khi thu nhập thì không tăng tương ứng, khiến người tiêu dùng rơi vào một tình thế rất khó khăn”.

Áp lực càng lớn hơn khi giá năng lượng tăng mạnh sau các biến động tại Trung Đông. Giá xăng tại Mỹ đã tăng hơn 50% kể từ cuối tháng 2, kéo theo chi phí vận tải, thực phẩm, nhà ở và nhiều dịch vụ khác. Nhiều chuyên gia cảnh báo lạm phát hiện không còn giới hạn ở nhiên liệu mà đã lan sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

Tiết kiệm cạn dần trong cuộc đua chống lạm phát

Lượng tiền tiết kiệm tích lũy sau đại dịch từng giúp nhiều hộ gia đình Mỹ duy trì chi tiêu trong môi trường giá cả leo thang. Tuy nhiên, lớp đệm tài chính này đang nhanh chóng bị bào mòn. Thống kê cho thấy, tỷ lệ tiết kiệm cá nhân của người Mỹ trong tháng 4 giảm xuống còn 2,6%, mức thấp nhất kể từ năm 2022 và thuộc nhóm thấp nhất trong hơn hai thập niên. Đầu năm nay, tỷ lệ này vẫn ở mức 4,3%.

Chuyên gia kinh tế trưởng Heather Long của Navy Federal Credit Union, cảnh báo: “Một năm trước tỷ lệ tiết kiệm còn ở mức 5,5%, hiện chỉ còn 2,6%. Các khoản hoàn thuế lớn đang giúp người dân cầm cự, nhưng nguồn hỗ trợ này sẽ cạn dần vào khoảng tháng 7. Việc phải thắt chặt chi tiêu là điều khó tránh khỏi trong nửa cuối năm”.

Theo số liệu của BEA, chi tiêu tiêu dùng danh nghĩa trong tháng 4 tăng 0,5%, nhưng nếu trừ đi yếu tố lạm phát thì mức tăng thực tế chỉ còn 0,1%. Điều này đồng nghĩa với việc người dân đang phải bỏ ra nhiều tiền hơn chỉ để mua lượng hàng hóa ít hơn.

Bà Kathy Bostjancic, nhà kinh tế trưởng của Nationwide Mutual, nhận định: “Các hộ gia đình hiện đang cảm nhận rõ sức ép từ lạm phát”. Thu nhập gần như không tăng trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng cao khiến nhiều gia đình phải rút bớt tiền tiết kiệm để bù đắp thiếu hụt.

Nợ thẻ tín dụng trở thành “chiếc phao sinh tồn”

Khi các khoản tiền tiết kiệm dần cạn kiệt, ngày càng nhiều người Mỹ phải tìm đến tín dụng để duy trì chi tiêu thường nhật.

Dư nợ thẻ tín dụng tại Mỹ đã đạt 1.250 tỉ đô la trong quí 1-2026, mức cao nhất kể từ khi Cục Dự trữ liên bang (Fed) chi nhánh New York bắt đầu thống kê vào năm 1999. Lãi suất trung bình trên thẻ tín dụng hiện ở mức 21%, cao hơn nhiều so với 14,6% hồi đầu năm 2022, trong khi lãi suất đối với các thẻ phát hành mới đã lên tới gần 24%.

Hệ quả là tỷ lệ chậm thanh toán tăng mạnh. Trong quí 1, khoảng 13,12% số dư nợ thẻ tín dụng rơi vào tình trạng quá hạn trên 90 ngày, mức cao nhất trong 15 năm và là mức tồi tệ nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Ông Breno Braga, nhà kinh tế thuộc Urban Institute, cho rằng khi thực phẩm, nhà ở và chăm sóc y tế đều trở nên đắt đỏ hơn, người dân sẽ ưu tiên các khoản chi thiết yếu trước. “Họ không muốn mất nhà, mất xe hay bị cắt điện nước. Vì vậy, khoản thanh toán thẻ tín dụng thường là thứ bị trì hoãn đầu tiên”, ông nói.

Tổ chức National Foundation for Credit Counseling cho biết số người tìm đến các dịch vụ tư vấn nợ trong tháng 1 năm nay cao hơn 24% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân số khách hàng hàng tháng hiện cao hơn tới 60% so với năm 2018.

Ông Bruce McClary, người phát ngôn của tổ chức này, cho rằng nhiều hộ gia đình trung lưu đang chuyển sang mô hình “nợ để tồn tại”, khi tín dụng ngày càng được sử dụng để trang trải các nhu cầu cơ bản thay vì những khoản chi tiêu lớn.

Những vết nứt ngày càng rõ trong bức tranh tiêu dùng

Những dấu hiệu suy yếu không chỉ thể hiện ở nợ hay tiết kiệm mà còn xuất hiện trong hành vi tiêu dùng và tâm lý người dân.

Theo nghiên cứu của Cục Dự trữ liên bang New York, các hộ gia đình thu nhập thấp và trung bình đã bắt đầu cắt giảm lượng nhiên liệu tiêu thụ kể từ khi giá xăng tăng mạnh, trong khi nhóm thu nhập cao gần như không thay đổi thói quen chi tiêu.

Ông Glenn Williams, Giám đốc điều hành Primerica, nhận định: “Nếu giá xăng tiếp tục duy trì ở mức cao, các gia đình thuộc tầng lớp trung lưu sẽ phải đối mặt với nhiều lựa chọn khó khăn hơn. Đối với phần lớn hộ gia đình, xăng không phải khoản chi có thể cắt bỏ”.

Bên cạnh đó, tỷ lệ vay từ các quỹ hưu trí 401(k) và số trường hợp rút tiền khẩn cấp từ tài khoản hưu trí tiếp tục tăng. Đây là dấu hiệu cho thấy nhiều người đang phải tìm mọi nguồn lực tài chính để ứng phó với chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ.

Khảo sát của Đại học Michigan cho thấy tâm lý người tiêu dùng đã giảm xuống mức thấp kỷ lục. Bà Joanne Hsu - Giám đốc khảo sát người tiêu dùng tại Đại học Michigan, cho biết người dân ngày càng lo ngại rằng những gián đoạn nguồn cung và áp lực giá cả hiện nay có thể kéo dài hơn dự kiến.

Động lực tăng trưởng của kinh tế Mỹ trước phép thử lớn

Điều khiến bức tranh hiện nay trở nên phức tạp là nền kinh tế Mỹ chưa rơi vào suy thoái. Tăng trưởng GDP vẫn dương, thị trường lao động tiếp tục tạo thêm việc làm và nhóm hộ gia đình giàu có vẫn duy trì chi tiêu nhờ hưởng lợi từ thị trường tài sản.

Tuy nhiên, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng nền kinh tế đang trở nên phân hóa sâu sắc hơn. Nhà kinh tế trưởng Gregory Daco của EY-Parthenon nhận xét đà tăng trưởng hiện dựa nhiều vào người tiêu dùng giàu có, đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo và giá tài sản tăng cao. Những yếu tố này đang che phủ một nền tảng kinh tế ngày càng thiếu đồng đều.

Ông Olu Sonola, Trưởng bộ phận kinh tế Mỹ của Fitch Ratings, cũng cho rằng chi tiêu tổng thể vẫn được hỗ trợ bởi hiệu ứng tài sản và nhóm thu nhập cao, khiến bức tranh tiêu dùng có vẻ tích cực hơn thực tế.

Trong khi đó, nhà kinh tế trưởng Nathan Sheets của Citigroup cho biết tăng trưởng tiền lương đã liên tục tụt lại phía sau lạm phát kể từ giữa năm ngoái. Theo ông, các biện pháp thuế quan trước đó cùng cú sốc giá năng lượng gần đây đã khiến giá cả tăng nhanh hơn đáng kể so với thu nhập của người lao động.

Ông Scott Anderson, nhà kinh tế trưởng của BMO Capital Markets, cảnh báo rằng sự suy giảm liên tiếp của thu nhập khả dụng thực tế có thể trở thành lực cản lớn đối với tăng trưởng tiêu dùng trong thời gian tới.

Nhìn chung, người tiêu dùng Mỹ hiện vẫn chưa đánh mất khả năng chống chịu đã giúp nền kinh tế vượt qua nhiều cú sốc trong những năm gần đây. Tuy nhiên, khi lạm phát cao, tiết kiệm suy giảm và nợ gia tăng cùng lúc xuất hiện, áp lực tài chính đang ngày càng hiện hữu rõ nét hơn trong đời sống của các hộ gia đình. Câu hỏi đặt ra lúc này không còn là liệu sức ép có tồn tại hay không, mà là người tiêu dùng Mỹ có thể duy trì khả năng chống đỡ đó trong bao lâu.

Nguồn: WSJ, Bloomberg, CBS News, Reuters, CNN, The Conversation, Forbes, Financial Times