Vấn đề bản quyền và an toàn tài sản số

Tuy nhiên, công tác quản lý phim trực tuyến vẫn gặp nhiều khó khăn trong kiểm soát, thống kê, phân loại và đánh giá thị trường do thiếu hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và có khả năng kết nối. Thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng nền tảng dữ liệu đủ mạnh, làm cơ sở nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số.

Mới đây, tại cuộc làm việc giữa lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Điện ảnh và các doanh nghiệp công nghệ, vấn đề thiếu hụt dữ liệu phục vụ quản lý phim trên không gian mạng được đặt ra một cách rõ ràng. Theo đó, việc thống kê số lượng phim, lượt xem, doanh thu hay mức độ lan tỏa của nội dung vẫn chưa có hệ thống tập trung. Nguồn thông tin chủ yếu dựa vào báo cáo từ doanh nghiệp, trong khi chưa có cơ chế kiểm chứng độc lập và đồng bộ. Thực tế này khiến việc nắm bắt toàn diện thị trường còn hạn chế, ảnh hưởng công tác đánh giá quy mô, nhận diện xu hướng cũng như xây dựng chính sách phù hợp.

Trong khi đó, tình trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng diễn biến phức tạp với quy mô đáng lưu ý. Theo thông tin được phản ánh trên báo chí, một nền tảng phim lậu hoạt động tại Việt Nam đã ghi nhận tới 103,3 triệu lượt truy cập, trung bình khoảng 34,46 triệu lượt mỗi tháng, với khoảng 2,9 triệu người dùng riêng biệt, đồng thời vi phạm bản quyền hơn 18.000 bộ phim. Bên cạnh đó, hiện có hàng trăm website phim lậu hoạt động, thu hút hàng chục đến hàng trăm triệu lượt truy cập mỗi tháng. Khoảng 15,5 triệu người dùng được cho là thường xuyên truy cập các nền tảng vi phạm, gây thiệt hại ước tính khoảng 350 triệu USD mỗi năm cho ngành công nghiệp nội dung số.

Các chuyên gia trong lĩnh vực bản quyền cho rằng, những nền tảng này có hành vi vi phạm nghiêm trọng với nhiều phương thức tinh vi, như phát hành phim song song với các dịch vụ trả phí hoặc phát tán bản lậu chỉ sau vài ngày công chiếu. Đáng chú ý, phần lớn các hoạt động ngoài luồng này chưa được phản ánh đầy đủ trong hệ thống dữ liệu chính thức, khiến việc theo dõi và xử lý gặp nhiều khó khăn. Không gian mạng với đặc trưng lan tỏa nhanh, phạm vi rộng tiếp tục làm gia tăng áp lực quản lý. Nội dung phim có thể bị sao chép, chia sẻ và phát tán chỉ trong thời gian ngắn. Các website vi phạm thường xuyên thay đổi tên miền, sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài hoặc áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm né tránh kiểm soát. Điều đó đòi hỏi cơ quan chức năng phải tăng cường nguồn lực và công cụ quản lý phù hợp môi trường số.

Bên cạnh vấn đề bản quyền, công tác phân loại và kiểm soát nội dung cũng đang đứng trước nhiều thách thức. Sự phát triển mạnh của các nền tảng trực tuyến khiến không ít nội dung chưa được thẩm định, phân loại vẫn có thể tiếp cận người xem, nhất là giới trẻ. Vì vậy, cần có những giải pháp quản lý hiệu quả hơn, vừa bảo đảm định hướng văn hóa, vừa phù hợp đặc thù của môi trường số. Từ thực tiễn cho thấy, việc xây dựng hệ thống dữ liệu đủ mạnh vừa là giải pháp kỹ thuật cũng là nền tảng của quản lý hiện đại. Một hệ thống dữ liệu tập trung, được cập nhật thường xuyên sẽ giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác hơn về thị trường, từ số lượng nội dung, hành vi người xem đến xu hướng phát triển, qua đó nâng cao chất lượng hoạch định chính sách.

Cùng với đó, xu hướng ứng dụng công nghệ trong quản lý ngày càng rõ nét. Các giải pháp như định danh số, truy vết dữ liệu hay công nghệ chuỗi khối (blockchain) có thể góp phần tăng tính minh bạch, hỗ trợ xác thực quyền sở hữu và kiểm soát vòng đời nội dung số. Dù vậy, công nghệ chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ thống pháp lý đầy đủ và cơ chế thực thi nghiêm minh. Việc bảo vệ bản quyền và tài sản số đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và người sử dụng. Khi trách nhiệm của các bên được xác lập rõ ràng và ý thức tuân thủ pháp luật được nâng cao, các giải pháp kỹ thuật mới có thể phát huy tác dụng.

Trong tiến trình phát triển kinh tế số, vấn đề bản quyền và an toàn tài sản số không còn là câu chuyện riêng của ngành văn hóa, mà đã trở thành yêu cầu mang tính hệ thống, gắn với cả khía cạnh pháp lý, kinh tế và an ninh. Việc xây dựng môi trường số minh bạch, an toàn, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ sẽ là nền tảng quan trọng nhằm thích ứng những biến động nhanh chóng của thời đại số, đồng thời thúc đẩy sáng tạo, thu hút đầu tư và phát triển bền vững.