Nông nghiệp miền Tây cần bước khỏi ‘cái bóng’ sản lượng

Ý kiến này nhận được sự đồng thuận từ nhiều nhà khoa học tại hội thảo “Chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững cho ĐBSCL” do Đại học Nam Cần Thơ phối hợp Đại học Khoa học và Công nghệ Malaysia tổ chức ngày 29-5 tại Cần Thơ.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt quy định về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường, các chuyên gia cho rằng “xanh hóa” toàn bộ chuỗi sản xuất là con đường gần như bắt buộc nếu nông sản miền Tây muốn giữ chỗ trên thị trường quốc tế.

Theo các nhà khoa học, mô hình tăng trưởng dựa vào thâm canh hóa học trong nhiều năm qua đang để lại nhiều hệ lụy cho ĐBSCL. Việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và khai thác nước ngầm quá mức khiến đất đai suy kiệt, gia tăng sụt lún tại nhiều địa phương.

Từ thực tế đó, chiến lược phát triển mới của vùng cần chuyển mạnh sang các mô hình thuận thiên và nông nghiệp sinh thái. Tại nhiều tỉnh ven biển, mô hình tôm - lúa sinh thái, canh tác ít phát thải đang được mở rộng. Trong khi đó, ở nhiều cánh đồng lớn, drone bắt đầu được sử dụng để bón phân, phun thuốc nhằm giảm nhân công và tối ưu lượng vật tư đầu vào.

Không chỉ thay đổi cách sản xuất, chuyển đổi số còn đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông sản. Theo các chuyên gia, việc áp dụng mã số vùng trồng, blockchain và mã QR giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất toàn bộ quy trình sản xuất, từ thời điểm gieo trồng, lượng phân bón sử dụng đến hành trình vận chuyển.

Sự minh bạch này được xem là “hộ chiếu” mới của nông sản xuất khẩu, góp phần nâng giá trị gia tăng và cải thiện thu nhập cho nông dân. Một số mô hình ứng dụng công nghệ số cho thấy thu nhập của nông dân có thể tăng gấp 1,5-2 lần so với phương thức canh tác truyền thống.

Ngoài truy xuất nguồn gốc, nhiều chuyên gia cũng đề xuất mở rộng ứng dụng cảm biến thông minh trên đồng ruộng để đo độ mặn, độ ẩm và mực nước theo thời gian thực. Dữ liệu sẽ được gửi trực tiếp về điện thoại của nông dân để chủ động lịch xuống giống, giảm rủi ro do thời tiết cực đoan.

Theo tính toán từ các mô hình thí điểm, việc ứng dụng công nghệ có thể giúp tiết kiệm khoảng 30% lượng nước tưới và giảm đáng kể chi phí phân bón hóa học.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng công nghệ sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chuỗi cung ứng nông sản vẫn phân mảnh như hiện nay. Việc thiếu liên kết giữa nông hộ nhỏ lẻ với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đang là rào cản lớn khiến nhiều sản phẩm khó đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường khó tính.