Lắp điện mặt trời kèm pin: Cần được hỗ trợ

Nắng nóng gay gắt xảy ra ở nhiều nơi trên cả nước từ cuối tháng 3 đến nay, kéo theo hóa đơn tiền điện của nhiều hộ gia đình tăng đột biến. Đặc biệt, nguy cơ thiếu điện cục bộ khá cao. Trong bối cảnh đó, nhu cầu lắp điện năng lượng mặt trời mái nhà kèm pin lưu trữ (BESS) đã tăng vọt.

Nhu cầu tăng cao

Ông Trần Văn Hợi, Giám đốc Công ty TNHH Ánh Dương Power (TP Hồ Chí Minh), cho biết cứ 10 khách hàng lắp điện mặt trời mái nhà thì có khoảng 6 khách chọn lắp thêm hệ thống lưu trữ. Các mức dung lượng phổ biến gồm 7,5 kWh, 15 kWh và khoảng 20 kWh, đáp ứng nhu cầu sử dụng 1-3 máy lạnh vào ban đêm. Chi phí đầu tư tương ứng khoảng 25 triệu đồng, 42 triệu đồng và 52 triệu đồng, với thời gian hoàn vốn từ 2,5-4 năm và tuổi thọ khoảng 10 năm.

"Xu hướng này được thúc đẩy bởi 3 yếu tố chính: chi phí điện ngày càng tăng, hiệu quả tài chính rõ ràng hơn khi người dùng tính toán dòng tiền và thời gian hoàn vốn, cùng với nhu cầu tự chủ năng lượng, nhất là tại các khu vực điện lưới chưa ổn định hoặc doanh nghiệp (DN) cần vận hành liên tục" - ông Hợi nói.

Một doanh nghiệp khác, ông Tô Hữu Quang, Giám đốc dự án Công ty TNHH Win Win Power, cũng xác nhận thời gian gần đây, khách hàng cá nhân lắp điện mặt trời mái nhà tăng rất mạnh, trong đó cứ 10 hộ thì có khoảng 7 hộ đầu tư thêm BESS để sử dụng điện vào ban đêm. Tuy nhiên, ở nhóm doanh nghiệp, dù nhu cầu lớn nhưng việc đầu tư vẫn khá dè dặt do rào cản chi phí.

"Doanh nghiệp có thể linh hoạt bố trí sản xuất vào giờ thấp điểm (sau 22 giờ đến sáng sớm) hoặc tận dụng điện mặt trời ban ngày, nên pin lưu trữ chủ yếu chỉ phục vụ 2-3 giờ cao điểm buổi tối, khiến hiệu quả kinh tế chưa tương xứng" - ông Quang phân tích.

Ngoài ra, quy mô hệ thống lưu trữ của doanh nghiệp thường rất lớn, có thể lên đến hàng trăm kWh, khiến tổng mức đầu tư lên tới hàng tỉ đồng và kéo dài thời gian hoàn vốn. "Một hệ thống lưu trữ hiện có giá tương đương cả hệ thống điện mặt trời. Điện mặt trời mái nhà có thể hoàn vốn sau khoảng 3 năm nhờ khai thác ban ngày, trong khi pin lưu trữ thường mất trên 5 năm do chi phí cao nhưng thời gian sử dụng mỗi ngày hạn chế" - ông Quang cho biết.

Theo ghi nhận, thị trường pin lưu trữ hiện khá đa dạng, chủ yếu đến từ Trung Quốc, với nhiều mức giá khác nhau. Đối với hộ gia đình, pin dung lượng khoảng 5 kWh có giá từ 25 triệu đồng trở lên. Trong khi đó, doanh nghiệp cần hệ thống từ 30 kWh đến hơn 100 kWh, với chi phí từ gần 200 triệu đến hơn 1 tỉ đồng.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30-3 về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Trong đó, Thủ tướng giao Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành xây dựng cơ chế phù hợp về ngân sách và tín dụng nhằm hỗ trợ lắp đặt điện mặt trời mái nhà và BESS tại trụ sở cơ quan, hộ gia đình. Đồng thời, triển khai các gói tín dụng xanh, tín dụng ưu đãi để khuyến khích hộ gia đình và doanh nghiệp đầu tư hệ thống này.

Cần thêm chính sách thúc đẩy

Theo các DN, hệ thống BESS không chỉ giúp tiết kiệm điện mà còn góp phần giảm áp lực phụ tải cho hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, quá trình triển khai các dự án điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS vẫn đối mặt nhiều vướng mắc, đặc biệt là thiếu sự thống nhất về quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định phòng cháy chữa cháy (PCCC). Bên cạnh đó, việc mỗi địa phương áp dụng quy định theo cách khác nhau cũng khiến DN lúng túng khi triển khai.

Ông Trần Văn Hợi cho biết rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí đầu tư còn cao, dao động từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng. Ngoài ra, chi phí nhiên liệu tăng cũng đẩy giá thiết bị lên cao, khiến cả hộ gia đình lẫn doanh nghiệp e dè khi phải bỏ vốn ban đầu lớn, trong khi không phải ai cũng đủ điều kiện triển khai.

Để thúc đẩy phân khúc này, ông Hợi đề xuất cần có cơ chế tín dụng phù hợp, chẳng hạn cho phép vay tới 60% giá trị hệ thống đối với các giải pháp tích hợp lưu trữ. Giải pháp này giúp giảm áp lực chi phí ban đầu, đồng thời hỗ trợ điều tiết phụ tải, tận dụng nguồn điện dư vào ban ngày cho nhu cầu buổi tối. Về dài hạn, khi điện mặt trời mái nhà phân tán phát triển, mỗi hộ gia đình có thể trở thành một "trạm phát điện nhỏ", góp phần giảm tải cho lưới điện quốc gia và nâng cao tính chủ động năng lượng.

Ở góc độ thị trường, đại diện Công ty TNHH Thương mại Unitek cho rằng các hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào thiết bị nhập khẩu. Trong đó, BESS đang nổi lên như một xu hướng mới nhưng lại thiếu khung tiêu chuẩn đồng bộ cho cả khu vực dân dụng và doanh nghiệp. Cụ thể, các quy định chủ yếu áp dụng cho dự án quy mô lớn, trong khi hệ thống BESS tại hộ gia đình, nhà máy hay tòa nhà gần như chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Khoảng trống này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện thiết bị kém chất lượng, pin tự lắp ráp trôi nổi, tiềm ẩn rủi ro cháy nổ, gian lận thương mại và ảnh hưởng đến quyền lợi người dùng. Vì vậy, DN kiến nghị cần sớm ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia cho BESS, tham chiếu các chuẩn quốc tế để kiểm soát chất lượng và bảo đảm an toàn vận hành.

"Cần có cơ chế khuyến khích đầu tư hệ lưu trữ đi kèm điện mặt trời, như cho phép bán phần điện dư với giá thỏa thuận, đặc biệt ưu đãi với các hệ có tích hợp BESS nhằm hỗ trợ điều độ hệ thống và giảm áp lực giờ cao điểm. Việc chuẩn hóa không chỉ giảm rủi ro mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư, qua đó thúc đẩy thị trường năng lượng sạch phát triển bền vững.

Cũng cần quy định rõ điều kiện đối với các đơn vị thi công, yêu cầu đào tạo và cấp chứng chỉ để bảo đảm hệ thống được lắp đặt đúng kỹ thuật. Nếu chính sách được hoàn thiện, BESS có thể trở thành mảnh ghép quan trọng giúp tối ưu hiệu quả điện mặt trời, giảm chi phí năng lượng và nâng cao tính tự chủ điện năng, với tỉ suất sinh lời ước tính trên 15%/năm" - đại diện Unitek chia sẻ.