Hỗ trợ doanh nghiệp chủ động thích ứng thị trường carbon

Nâng cao năng lực, sẵn sàng tham gia thị trường

Trong tiến trình hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức hội thảo tăng cường năng lực, thu hút sự tham gia của đại diện các sở, ngành và doanh nghiệp thuộc diện phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính khu vực miền Bắc. Hoạt động nằm trong chuỗi chương trình hỗ trợ nâng cao nhận thức, chuẩn bị điều kiện cần thiết để các chủ thể tham gia thị trường thích ứng với yêu cầu mới, từng bước tiếp cận và vận hành hiệu quả cơ chế giao dịch tín chỉ carbon trong nước.

Theo Phó cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang, trong giai đoạn thí điểm thị trường carbon, có 110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải, tập trung vào 3 lĩnh vực trọng điểm: Sắt thép, nhiệt điện và xi măng. Hội thảo đã cung cấp thông tin toàn diện về khung pháp lý, cơ chế vận hành cũng như các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến hệ thống đăng ký quốc gia và sàn giao dịch tín chỉ carbon. Đây được xác định là bước “làm quen” quan trọng, giúp giảm sai sót và rủi ro cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.

Ở góc độ quốc tế, ông Vũ Thái Trường, Trưởng ban Biến đổi khí hậu, Môi trường và Năng lượng, UNDP tại Việt Nam cho biết, Việt Nam đã và đang hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng hạ tầng kỹ thuật cho thị trường carbon. Yếu tố then chốt quyết định sự thành công của thị trường chính là mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Việc tham gia sớm sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hội nhập sâu vào thị trường toàn cầu. Đồng thời, các hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực cũng là "tấm đệm" quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro khi cơ chế vận hành chính thức được triển khai.

Minh bạch dữ liệu, nền tảng phân bổ hạn ngạch

Một trong những vấn đề được doanh nghiệp quan tâm là cơ chế kiểm kê khí nhà kính và phân bổ hạn ngạch phát thải. Theo ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone, Cục Biến đổi khí hậu, hệ thống pháp lý hiện nay đã được xây dựng tương đối chặt chẽ, với nền tảng là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định số 119/2025/NĐ-CP. Điểm mới quan trọng của nghị định là chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, góp phần giảm gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Theo đó, các cơ sở thuộc danh mục kiểm kê nhưng chưa được phân bổ hạn ngạch chỉ cần nộp báo cáo định kỳ cho UBND cấp tỉnh trước ngày 31-3-2027 mà không phải qua thẩm định như trước.

Tuy nhiên, đối với 110 cơ sở đã được phân bổ hạn ngạch, việc thẩm định bởi đơn vị độc lập vẫn là yêu cầu bắt buộc, vì đây là căn cứ quan trọng để xác định hạn ngạch và tham gia giao dịch trên thị trường carbon. Doanh nghiệp cũng phải lưu ý thời hạn nộp báo cáo kiểm kê gần nhất cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 1-12-2027.

Về kỹ thuật, cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp xác định chính xác hai phạm vi phát thải: Phát thải trực tiếp (Scope 1), nguồn chính để tính toán hạn ngạch và phát thải gián tiếp (Scope 2) từ tiêu thụ điện. Đối với ngành thép và xi măng, hạn ngạch trong giai đoạn thí điểm chủ yếu được xác định từ các công đoạn phát thải lớn như sản xuất thép thô và clinker.

Đáng chú ý, sai lệch dữ liệu kiểm kê có thể dẫn đến việc bị điều chỉnh hoặc thu hồi hạn ngạch. Vì vậy, cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp cần bố trí cán bộ chuyên trách, nắm vững quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm bảo đảm tính chính xác của số liệu.

Hoàn thiện cơ chế vận hành, giảm rủi ro

Trong giai đoạn thí điểm 2025-2027, cơ chế giao dịch thỏa thuận được xác định là phương thức vận hành chủ đạo của thị trường carbon Việt Nam. Khác với cơ chế khớp lệnh tự động trên thị trường chứng khoán, giao dịch thỏa thuận cho phép các bên chủ động đàm phán về giá, khối lượng và thời điểm giao dịch trước khi đưa lên hệ thống.

Doanh nghiệp vì vậy đóng vai trò trung tâm, chủ động tìm kiếm đối tác và xây dựng điều khoản hợp đồng phù hợp. Sau khi đạt thỏa thuận, giao dịch sẽ được thực hiện thông qua các công ty chứng khoán, thành viên của sàn giao dịch, để hoàn tất quy trình xác nhận và thanh toán.

Đặc biệt, thị trường không giới hạn số lần hay khối lượng giao dịch, tạo điều kiện linh hoạt cho doanh nghiệp trong điều tiết hạn ngạch phát thải. Tuy nhiên, mọi giao dịch chuyển nhượng, kể cả giữa các đơn vị thành viên trong cùng doanh nghiệp, đều phải thực hiện thông qua sàn giao dịch nhằm bảo đảm tính minh bạch và thống nhất dữ liệu.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng hệ thống báo cáo kiểm kê khí nhà kính trực tuyến cấp cơ sở, dự kiến hoàn thiện trong quý II-2026.

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc chủ động chuẩn bị, nâng cao năng lực và thích ứng với thị trường carbon không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0" của quốc gia.