Giữ ổn định vĩ mô, tiếp sức doanh nghiệp

Ngày 26-3, Báo Người Lao Động tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 - Lần thứ I với chủ đề "Doanh nghiệp (DN) trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?". Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh xung đột leo thang tại Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng, tài chính biến động mạnh, chuỗi cung ứng toàn cầu gián đoạn và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, đặt DN Việt Nam trước nhiều thách thức mới.

Chuẩn bị cho mọi kịch bản

Theo ông Phạm Quang Vinh - nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ - kịch bản xấu nhất phụ thuộc vào cường độ và thời gian chiến sự kéo dài, gây tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, hệ lụy đối với nguồn cung năng lượng, vận tải và logistics toàn cầu sẽ rất lớn.

Các bên dường như đều đã chuẩn bị cho 2 khả năng: hoặc đàm phán để hạ nhiệt căng thẳng, hoặc xung đột kéo dài với cường độ thấp. Tuy nhiên, mối quan tâm lớn của cộng đồng quốc tế vẫn là eo biển Hormuz sẽ bị gián đoạn trong bao lâu và mức độ ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng ra sao?

"Ở kịch bản ngắn hạn, có thể kỳ vọng trong vài tuần tới, sức chịu đựng của các bên sẽ đạt ngưỡng, từ đó từng bước nối lại hoạt động thương mại. Tuy nhiên, mọi diễn biến vẫn còn khó lường. Trong bối cảnh hiện tại, những quốc gia phụ thuộc lớn vào năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu tác động mạnh hơn" - ông Phạm Quang Vinh phân tích.

Trong bối cảnh "bình thường mới" với nhiều bất ổn, ông Phạm Quang Vinh cho rằng cả quốc gia và DN buộc phải chủ động thích ứng. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao năng lực bảo đảm nguồn cung, xây dựng kịch bản dự phòng và tăng dự trữ chiến lược, đặc biệt đối với năng lượng.

Ở góc độ DN, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA), cho biết ngành gỗ hiện không rơi vào khủng hoảng đơn hàng, thậm chí vẫn ghi nhận mức tăng trưởng nhẹ. Tuy nhiên, DN đang phải đối mặt "cú sốc về chi phí" khi giá logistics và nguyên vật liệu phụ trợ như sơn, keo, bao bì đều tăng mạnh do tác động từ Trung Đông.

"Không chỉ chi phí đầu vào, áp lực tài chính cũng gia tăng đáng kể. Mặt bằng lãi suất từ mức 6%-7% trước đây đã tăng lên 11%-13%, thậm chí 15%/năm đối với lĩnh vực bất động sản. Điều này khiến DN gặp nhiều khó khăn trong duy trì sản xuất, buộc các hiệp hội kiến nghị hệ thống tài chính tạo điều kiện thuận lợi hơn về vốn" - ông Mẫn nêu thực trạng.

Với lĩnh vực du lịch, tác động còn rõ nét hơn. Ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Công ty Du lịch Vietravel, cho rằng tỉ giá là yếu tố rất nhạy cảm với DN du lịch, chỉ cần biến động nhỏ cũng ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, lãi suất tăng khiến chi phí DN đội lên nhưng nếu giảm lãi suất thì lại gây áp lực lên tỉ giá, đòi hỏi Chính phủ phải cân đối chính sách vĩ mô một cách linh hoạt.

Thực tế, chi phí vận chuyển quốc tế, đặc biệt là các tuyến sang châu Âu, đang tăng cao do giá nhiên liệu tăng và phải thay đổi hành trình. Trước tình hình này, nhiều DN du lịch buộc phải điều chỉnh chiến lược, chuyển từ sản phẩm dài hạn sang ngắn hạn, đồng thời kiểm soát chi phí và thiết kế các gói dịch vụ phù hợp với sức mua đang suy giảm.

Ông Nguyễn Quốc Kỳ thông tin: "Để hạn chế việc tăng giá tour, một giải pháp là áp dụng hedging (phòng ngừa rủi ro giá) đối với nhiên liệu, nhằm cố định chi phí trong một khoảng thời gian nhất định và giữ ổn định giá tour. Hiện nay, các hãng hàng không đã áp dụng hedging giá nhiên liệu, trong khi các DN xăng dầu trong nước vẫn chưa phổ biến giải pháp này".

 Hỗ trợ giảm thuế, phí hết mức có thể

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục biến động do các cú sốc địa chính trị, nhiều chuyên gia cho rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn có nền tảng "đề kháng" tương đối tốt. Tuy nhiên, để duy trì đà phục hồi và hỗ trợ DN, cần những giải pháp mạnh mẽ và đồng bộ hơn, đặc biệt là về chính sách thuế, phí và ổn định vĩ mô.

TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP HCM, nhận định khả năng chống chịu của Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài đã được kiểm chứng qua thực tế. Cụ thể, trong 2 giai đoạn khủng hoảng lớn là 2008-2009 và đại dịch COVID-19, nền kinh tế vẫn giữ được mức ổn định tương đối.

Tuy vậy, ông Trần Du Lịch cũng lưu ý bối cảnh hiện nay đòi hỏi các DN phải quay lại những nguyên tắc quản trị cốt lõi. Theo đó, DN cần kiểm soát chặt dòng tiền, quản lý tồn kho hợp lý và duy trì công suất sản xuất. Quan trọng hơn, DN phải giữ được khách hàng, bảo toàn chuỗi cung ứng và không bỏ qua các đơn hàng, kể cả quy mô nhỏ, bởi đây là nền tảng để phục hồi nhanh khi thị trường cải thiện.

"Cần chủ động cắt giảm chi phí, tận dụng tối đa các chính sách hỗ trợ. Về phía Nhà nước, cần tiếp tục tháo gỡ về thuế, phí để hỗ trợ DN, nhất là khu vực vừa và nhỏ. Quan trọng hơn, phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô - đặc biệt là tỉ giá, lãi suất và thanh khoản. Sau dịch COVID-19, cái "bất biến" mà Việt Nam có được chính là sự ổn định vĩ mô. Đây là yếu tố đang tiếp tục được giữ vững để định hướng phát triển trong giai đoạn hiện nay" - TS Trần Du Lịch nhìn nhận.

Ở góc độ thị trường quốc tế, ông Trần Trọng Kim, Tham tán thương mại Việt Nam tại Ả Rập Saudi, cho biết các DN nhập khẩu tại thị trường này đang thận trọng hơn trong việc ký kết hợp đồng mới. Nhiều DN điều chỉnh kế hoạch, ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, khiến nhu cầu đối với hàng hóa Việt Nam có thể chững lại hoặc gián đoạn trong ngắn hạn.

Trước tình hình đó, Thương vụ Việt Nam tại Ả Rập Saudi đã đưa ra một số khuyến nghị quan trọng. Theo đó, DN cần chủ động tìm phương án vận chuyển thay thế, đồng thời chuẩn bị cho khả năng kéo dài thời gian giao hàng, chi phí nhiên liệu tăng và nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz. Bên cạnh đó, việc rà soát, bổ sung các điều khoản bất khả kháng trong hợp đồng cũng là yêu cầu cấp thiết để hạn chế rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh.

"DN nên nâng mức bảo hiểm hàng hóa để hạn chế rủi ro trong bối cảnh khu vực còn nhiều bất ổn. Cần duy trì liên lạc thường xuyên với đối tác tại Ả Rập Saudi, cập nhật thông tin và xử lý kịp thời tình huống phát sinh. DN phải bảo đảm đầy đủ hồ sơ chứng từ theo yêu cầu của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Ả Rập Saudi (SFDA), đặc biệt với nhóm hàng thực phẩm, đồ uống, nhằm tránh ách tắc tại cửa khẩu" - ông Trần Trọng Kim khuyến cáo.

Trong khi đó, ở góc độ chiến lược dài hạn, các chuyên gia cho rằng DN cần thay đổi tư duy quản trị. Thay vì chỉ xử lý các vấn đề phát sinh, DN cần chuyển sang quản trị biến động, coi rủi ro về hàng hóa, năng lượng, tỉ giá và logistics là một phần của chiến lược kinh doanh.

TS Nguyễn Nhật Minh, giảng viên Khoa Kinh doanh - ĐH RMIT Việt Nam, nhấn mạnh việc thiết kế lại chuỗi cung ứng theo hướng tăng khả năng chống chịu là yêu cầu cấp thiết. Theo ông, rủi ro không chỉ là việc chi phí tăng mà còn ở nguy cơ đứt gãy khiến toàn bộ hệ thống vận hành bị đình trệ. Do đó, DN cần xây dựng các phương án dự phòng, phát triển nguồn cung thay thế, kể cả từ các nhà cung ứng thứ cấp và thứ ba. Đồng thời, cần phân loại tồn kho theo hướng chiến lược và chấp nhận một phần chi phí dự phòng như một khoản đầu tư để bảo vệ doanh thu.

DN cũng cần chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng độ tin cậy trong vận hành. "Cơ hội sẽ thuộc về những DN có khả năng thích ứng bền vững và tạo dựng được niềm tin. Bởi lẽ, lợi thế cạnh tranh không còn ở chi phí thấp mà là sự ổn định, minh bạch và đáng tin cậy" - ông Minh nhận định.