Giữ ổn định giá cả để bảo vệ thành quả tăng trưởng

Cần đi trước một bước trong điều hành giá

Những tháng đầu năm 2026, nền kinh tế tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu khả quan. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I-2026 tăng 7,83%; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 9%. Trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu đạt hơn 344 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ năm trước. Thu ngân sách nhà nước đạt hơn 1,1 triệu tỷ đồng, bằng khoảng 44% dự toán. Đây là nền tảng quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Tuy nhiên, phía sau đà phục hồi ấy là sức ép giá cả không thể xem nhẹ. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4-2026 tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 4 tháng đầu năm, lạm phát chịu tác động từ chi phí năng lượng, thực phẩm, nhà ở, dịch vụ công và hàng hóa nhập khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu điều hành giá phải chủ động hơn, không để lạm phát làm xói mòn thành quả tăng trưởng.

Vấn đề đáng quan tâm là lạm phát không tác động giống nhau đến mọi nhóm dân cư. Với người có thu nhập ổn định, giá cả tăng có thể chỉ làm thay đổi cơ cấu chi tiêu. Nhưng với công nhân, nông dân, người hưởng lương hưu, hộ nghèo, cận nghèo và gia đình chính sách, mỗi đợt tăng giá điện, xăng dầu, thực phẩm, y tế, giáo dục đều ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày. Vì vậy, điều hành giá phải đặt người dân ở vị trí trung tâm. Giá điện cần từng bước tính đúng, tính đủ để ngành điện có nguồn lực đầu tư, bảo đảm an ninh năng lượng, nhưng lộ trình điều chỉnh phải công khai, có đánh giá tác động và tránh gây “sốc” cho người tiêu dùng. Giá xăng dầu phải bám sát thị trường thế giới, nhưng cần sử dụng linh hoạt công cụ thuế, phí, quỹ bình ổn và dự trữ thương mại để hạn chế tác động bất thường. Với y tế, giáo dục, việc điều chỉnh giá dịch vụ phải đi kèm chính sách an sinh, bảo hiểm và hỗ trợ nhóm yếu thế.

Một thách thức khác là nguy cơ việc điều chỉnh giá cục bộ lan thành lạm phát kỳ vọng. Khi doanh nghiệp lo chi phí đầu vào tiếp tục tăng, họ có xu hướng nâng giá bán. Khi người dân lo giá cả tăng kéo dài, tâm lý mua tích trữ có thể xuất hiện. Nếu không kiểm soát tốt thông tin và tâm lý thị trường, lạm phát có thể bị khuếch đại không chỉ bởi chi phí thực tế mà còn bởi kỳ vọng. Do đó, điều hành giá phải đi trước một bước. Các cơ quan chức năng cần theo dõi sát biến động giá thế giới, nhất là giá dầu thô, khí đốt, phân bón, lương thực, vật liệu xây dựng; đồng thời xây dựng kịch bản điều hành theo tháng, theo quý. Với các mặt hàng do Nhà nước quản lý hoặc có tác động lan tỏa lớn, cần tránh điều chỉnh dồn dập nhiều mặt hàng thiết yếu trong cùng một thời điểm. Cùng với đó, truyền thông chính sách phải kịp thời, rõ ràng và nhất quán. Thị trường không chỉ cần quyết định điều hành đúng mà còn cần được giải thích đầy đủ. Một chính sách tăng giá nếu có lộ trình, căn cứ và phương án hỗ trợ phù hợp sẽ dễ tạo đồng thuận hơn. Ngược lại, thông tin thiếu minh bạch dễ làm gia tăng tâm lý lo ngại, tạo dư địa cho đầu cơ, găm hàng, thổi giá.

Ổn định giá cả góp phần ổn định kinh tế vĩ mô

Về lâu dài, kiểm soát lạm phát không thể chỉ dựa vào biện pháp hành chính. Giải pháp căn cơ là giảm chi phí cấu thành giá. Muốn vậy, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí logistics, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, đầu tư, xây dựng, hải quan, kiểm định, lưu thông hàng hóa. Mỗi khâu trung gian được cắt giảm, mỗi chi phí không hợp lý được loại bỏ đều góp phần giảm áp lực lên giá thành sản phẩm. Đối với hàng hóa thiết yếu, cần nâng cao năng lực dự trữ, phân phối và bình ổn thị trường; không để thiếu hụt cục bộ tạo cớ cho tăng giá bất hợp lý. Đối với năng lượng, phải đẩy nhanh đầu tư nguồn điện, lưới điện, năng lượng tái tạo, cơ chế mua bán điện trực tiếp và hệ thống lưu trữ điện. Đối với lương thực, cần hài hòa lợi ích của người sản xuất với yêu cầu ổn định mặt bằng giá trong nước.

Ổn định giá cả là một phần quan trọng của ổn định kinh tế vĩ mô. Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, biến động bên ngoài có thể truyền vào trong nước qua giá năng lượng, tỷ giá, lãi suất, thương mại và logistics. Vì vậy, giữ ổn định giá không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế, an sinh xã hội và "thế trận lòng dân". Tăng trưởng cao là mục tiêu quan trọng, nhưng tăng trưởng chỉ thật sự có ý nghĩa khi đời sống nhân dân được bảo đảm. Không thể để thành quả về sản xuất, xuất khẩu, thu ngân sách và đầu tư bị bào mòn bởi giá cả tăng nhanh. Trong bối cảnh hiện nay, điều hành giá chủ động, linh hoạt, minh bạch và vì nhân dân chính là chìa khóa để bảo vệ thành quả tăng trưởng, củng cố niềm tin xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.