Giảm gánh nặng thuế, tạo thêm nguồn lực cho giáo dục

Đề xuất mở rộng diện miễn thuế

Nhiều cơ sở giáo dục ngoài công lập hiện nay được cấp phép hoạt động hợp pháp, trực tiếp cung cấp dịch vụ giáo dục nhưng vẫn chưa thuộc diện được hưởng các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng do chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí xã hội hóa. Điều này khiến chi phí hoạt động gia tăng, hạn chế khả năng đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và mở rộng quy mô đào tạo.

Theo đánh giá, nghĩa vụ thuế tại các cơ sở này có thể chiếm khoảng 10-20% tổng chi phí hoạt động hằng năm, trong khi tỷ lệ tương ứng ở các đơn vị đã đáp ứng tiêu chí xã hội hóa chỉ khoảng 5%.

Từ thực tế đó, Bộ Tài chính đang đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Luật thuế Sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp theo hướng mở rộng ưu đãi đối với lĩnh vực giáo dục.

Mục tiêu là khơi thông nguồn lực xã hội đầu tư cho giáo dục, giảm áp lực lên khu vực công lập, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất mở rộng diện miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với phần đất sử dụng cho mục đích giáo dục của các cơ sở giáo dục chưa thuộc diện được hưởng ưu đãi theo chính sách xã hội hóa hiện hành.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất mở rộng phạm vi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập và cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận. Các khoản thu nhập từ hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, dịch vụ hỗ trợ giáo dục, kinh phí Nhà nước đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ và lãi tiền gửi ngân hàng được đề xuất thuộc diện miễn thuế.

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học 2024-2025, cả nước có khoảng 41.000 cơ sở giáo dục, trong đó gần 3.900 cơ sở ngoài công lập. Tuy nhiên, nhiều cơ sở vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn lực đầu tư do chưa thuộc diện được hưởng các chính sách ưu đãi hiện hành.

Hướng tới giáo dục đầu tư dài hạn

Đánh giá về đề xuất của Bộ Tài chính, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU) cho rằng đây không chỉ là điều chỉnh chính sách thuế mà còn là bước đi chiến lược nhằm thể chế hóa quan điểm coi giáo dục là quốc sách hàng đầu và là động lực phát triển đất nước.

Theo ông Huy, điểm cốt lõi của đề xuất là chuyển từ tư duy "ưu đãi khi đã đạt chuẩn" sang "tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục có nguồn lực phát triển và từng bước đạt chuẩn". Việc mở rộng ưu đãi thuế sẽ giúp giảm chi phí đầu vào, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục tái đầu tư cho cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng đào tạo.

"Chấp nhận giảm một phần nguồn thu ngân sách trong ngắn hạn để khuyến khích xã hội đầu tư cho giáo dục sẽ tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn trong dài hạn thông qua năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh quốc gia", ông Huy nhận định.

Ông cũng cho rằng, việc dự thảo bổ sung cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm ưu đãi thuế được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và tái đầu tư cho giáo dục là cách tiếp cận phù hợp, vừa khuyến khích phát triển, vừa bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Ở góc độ đơn vị giáo dục quốc tế, ông Lê Minh Khánh, Phó tổng giám đốc Đại học RMIT Việt Nam đánh giá cao việc dự thảo dành sự quan tâm rõ nét hơn đối với các cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận.

Theo ông Khánh, việc sử dụng chính sách thuế để khuyến khích đầu tư cho giáo dục không phải là định hướng mới. Tuy nhiên, điểm tiến bộ của dự thảo lần này là đã đi xa hơn khi hướng tới những tổ chức giáo dục đầu tư dài hạn, lấy mục tiêu đóng góp cho người học và xã hội làm trọng tâm. Đối với các cơ sở giáo dục hoạt động không vì lợi nhuận, chính sách thuế phù hợp sẽ giúp củng cố niềm tin cho các quyết định đầu tư dài hạn, toàn diện và mạnh mẽ hơn.

Theo đại diện RMIT Việt Nam, khi nguồn lực được giữ lại và tái đầu tư, người học sẽ được hưởng lợi từ chất lượng đào tạo tốt hơn, cơ sở vật chất hiện đại hơn, nhiều học bổng hơn, năng lực nghiên cứu mạnh hơn và các hoạt động hỗ trợ sinh viên toàn diện hơn. Đồng thời, chính sách cũng góp phần thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, để các ưu đãi thuế thực sự phát huy hiệu quả, ông Khánh cho rằng cần có quy định rõ ràng, minh bạch và dễ dự đoán về đối tượng được hưởng ưu đãi, điều kiện áp dụng cũng như cơ chế chứng minh việc đáp ứng các điều kiện đó. Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục cần có cam kết thực chất trong việc tái đầu tư nguồn lực được giữ lại vào người học, học bổng, đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất và nghiên cứu khoa học.

Ông Khánh cũng đề xuất cần làm rõ cách thức áp dụng chính sách đối với các mô hình giáo dục quốc tế đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam, bao gồm các phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài hoạt động không vì lợi nhuận. Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc sử dụng nguồn thu được miễn thuế, cơ chế chứng minh việc tái đầu tư và các yêu cầu về quản trị minh bạch để các cơ sở giáo dục có thể thực hiện thống nhất.

Theo các chuyên gia, nếu được thông qua, các chính sách ưu đãi thuế mới không chỉ góp phần giảm gánh nặng chi phí cho các cơ sở giáo dục mà còn mở ra dư địa để tăng đầu tư cho chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Xa hơn, đây được kỳ vọng sẽ là một trong những công cụ chính sách quan trọng để huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.