Chuyển đổi xanh tại Thành phố Hồ Chí Minh

Tuy nhiên, để phát triển đúng với kỳ vọng, nhiều nút thắt về cơ chế, tài chính và hạ tầng cần được tháo gỡ để chuyển đổi xanh thật sự trở thành động lực tăng trưởng mới cho siêu đô thị hơn 14 triệu dân.

Yêu cầu từ thực tiễn

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, sức ép về phát triển xanh càng trở nên rõ nét hơn đối với Thành phố Hồ Chí Minh - trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, nơi đóng góp khoảng 1/3 ngân sách quốc gia. Nếu trước đây, chuyển đổi xanh chủ yếu được nhìn nhận như trách nhiệm môi trường, thì nay đã trở thành yêu cầu cạnh tranh của doanh nghiệp trên nhiều lĩnh vực, nhất là trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op Nguyễn Ngọc Thắng cho biết: Dù chi phí đầu tư cho các tiêu chí xanh và ESG: Environmental (môi trường), Social (xã hội), and Governance (quản trị) rất lớn, đơn vị vẫn cam kết đồng hành cùng các doanh nghiệp xanh đưa sản phẩm tốt đến tay người tiêu dùng.

Còn trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi xanh là hành trình đòi hỏi sự kiên trì rất lớn. Tổng Giám đốc Công ty MEBI FARM Lâm Thúy Ái cho biết: Doanh nghiệp đã mất tới 10 năm để xây dựng mô hình chăn nuôi xanh, sạch và tuần hoàn, cách xa khu dân cư. Hệ thống cây xanh được sử dụng như hàng rào sinh học không khí; mái nhà lắp điện mặt trời; toàn bộ quy trình tự động hóa nhằm tiết kiệm năng lượng,…

Tuy nhiên, chuyển đổi xanh đối với nhiều lĩnh vực vẫn là bài toán lớn. Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất có hơn 14 triệu người, với khoảng 11,4 triệu xe máy và 1,3 triệu xe ô-tô. Số lượng phương tiện khổng lồ này đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng, chất lượng không khí khi phát thải ra môi trường khoảng 13 triệu tấn CO₂/năm.

Tương tự, trong lĩnh vực năng lượng, đến nay thành phố đã có 22.355 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 1.832MWp. Dù tiềm năng phát triển rất lớn, nhưng theo Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Kim Ngọc thì rào cản lớn nhất hiện nay là tài chính và cơ chế pháp lý.

Theo các chuyên gia, trong khi ngân sách nhà nước còn hạn chế và thủ tục phức tạp, nhiều quỹ ngoài ngân sách sẵn sàng hỗ trợ đầu tư xanh với lãi suất thấp hoặc không lãi suất. Vấn đề đặt ra là cần cơ chế linh hoạt hơn để huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực này.

Phát huy các dư địa để chuyển đổi xanh hiệu quả

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh cho biết: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025-2030 xác định ba trụ cột chiến lược gồm chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Theo đó, thành phố đang triển khai Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2030 với 10 trụ cột và 76 chỉ tiêu cụ thể với nguồn vốn huy động khoảng 900.000 tỷ đồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố đang thúc đẩy hàng loạt định hướng lớn như phát triển năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm, phát triển hydro xanh và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong giao thông, mục tiêu đến năm 2030 là 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch.

Thành phố cũng cụ thể hóa bằng nhiều chương trình hành động, trong đó có Kế hoạch hành động kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Bình An đề xuất: Thành phố cần sớm quy định các vùng phát thải thấp tại Cần Giờ, Côn Đảo và triển khai theo lộ trình phù hợp tại khu vực trung tâm.

Đồng thời, thành phố cần có quy định cụ thể đối với từng nhóm phương tiện; kiểm soát chặt các nguồn phát thải lớn từ hoạt động công nghiệp và xây dựng; tăng cường vệ sinh môi trường đô thị, xử lý bụi trên các tuyến đường; phát triển hệ thống cây xanh, cải thiện chất lượng không khí.

Ở góc độ chiến lược phát triển vùng, Thạc sĩ Hồ Nguyễn Thái Bão, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Sau tái cấu trúc địa giới hành chính, Thành phố Hồ Chí Minh có lợi thế về quỹ đất, hạ tầng liên vùng và hệ sinh thái biển sẽ tạo điều kiện phát triển các khu công nghiệp trung hòa carbon, logistics xanh, tài chính xanh, năng lượng tái tạo và vận tải thủy xanh.

Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Ngọc Hòa nhận định: Bức tranh chuyển đổi xanh của thành phố đang đi vào chiều sâu với việc chính quyền và doanh nghiệp đang triển khai thực chất thay vì thực hiện theo phong trào như trước đây.

Trao đổi về giải pháp, Tiến sĩ Phan Thụy Kiều, đại diện nhóm nghiên cứu Viện Nghiên cứu phát triển cho rằng: Thành phố cần sớm hoàn thiện khung chính sách tăng trưởng xanh nhằm đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, nhất là khi quy mô phát thải sẽ còn tăng sau quá trình mở rộng đô thị.

Chuyển đổi xanh tại Thành phố Hồ Chí Minh không còn là khẩu hiệu mà đã bước vào giai đoạn hành động, nếu tận dụng tốt thời cơ này, chuyển đổi xanh sẽ không chỉ giúp thành phố giải quyết bài toán môi trường, mà còn mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ sạch và chất lượng sống của người dân.