Bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công

TS Hoàng Hải Ninh, Học viện Tài chính cho rằng, việc hoàn thiện bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư cần được thực hiện theo hướng tích hợp giữa khung 3E (kinh tế, hiệu quả, hữu hiệu), tiếp cận vòng đời dự án, kiểm toán dựa trên rủi ro và trách nhiệm giải trình. Mục tiêu không chỉ là kiểm tra chi phí và tuân thủ thủ tục mà còn đánh giá giá trị thực mà dự án mang lại cho Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Theo đó, trước hết, tiêu chí kiểm toán cần được thiết kế theo toàn bộ vòng đời dự án, từ chuẩn bị đầu tư, thực hiện đến vận hành và đánh giá sau đầu tư. Tiêu chí ở từng giai đoạn phải phản ánh tính cần thiết, tính khả thi, tiến độ, chi phí, chất lượng thực hiện, công suất khai thác và mức độ đạt được các mục tiêu kinh tế-xã hội của dự án.

Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chí cần gắn với trách nhiệm giải trình của các chủ thể tham gia quản lý dự án, giúp làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm đối với các vấn đề như chậm tiến độ, đội vốn hoặc không đạt mục tiêu. Đồng thời, cần áp dụng cách tiếp cận kiểm toán dựa trên rủi ro để lựa chọn dự án, xác định trọng tâm kiểm toán và phân bổ hiệu quả nguồn lực kiểm toán. Ngoài các chỉ tiêu định lượng về chi phí, tiến độ và hiệu quả tài chính, bộ tiêu chí cần bổ sung các tiêu chí định tính về chất lượng dịch vụ công, tác động kinh tế-xã hội, môi trường, tính minh bạch và mức độ hài lòng của người thụ hưởng. Các tiêu chí này phải có nguồn dữ liệu rõ ràng và khả năng kiểm chứng. Đồng thời, cần bảo đảm sự liên thông giữa tiêu chí thẩm định, giám sát và kiểm toán, coi các mục tiêu, cam kết ban đầu của dự án là cơ sở để đánh giá kết quả và trách nhiệm sau đầu tư. Những định hướng này sẽ góp phần giúp KTNN chuyển từ kiểm toán chủ yếu dựa trên tuân thủ và chi phí sang đánh giá hiệu quả, hiệu lực và tác động phát triển của các dự án đầu tư công.

Ông Nguyễn Tuấn Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch-Tài chính, Bộ Xây dựng đánh giá, việc KTNN nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư công là bước tiến quan trọng, chạm đúng vào một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất của công tác quản lý đầu tư công hiện nay, đó là sự chuyển dịch từ tư duy quản lý theo “tuân thủ quy trình, thủ tục” sang tư duy quản lý theo “kết quả và hiệu quả thực chất”. Để bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư thực sự bao quát và lượng hóa được bản chất của đầu tư công, ông Nguyễn Tuấn Dũng đề xuất cần bổ sung và đặt trọng số cao cho 4 nhóm tiêu chí mang tính kỹ thuật: Chuyển đổi tư duy đánh giá từ “tổng mức đầu tư ban đầu” sang “chi phí vòng đời công trình”; xác lập tiêu chí “tốc độ đưa vào khai thác và tiến độ thanh quyết toán” làm thước đo trọng yếu; đo lường “tính đồng bộ hạ tầng và năng lực khơi thông không gian phát triển vùng”; khẩn trương số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về “suất hiệu quả đầu tư”.