Xuất khẩu tiếp tục bứt phá mạnh mẽ

Đây không đơn thuần là những điều chỉnh ngắn hạn, mà là hệ quả tất yếu từ sự giao thoa phức tạp giữa áp lực lạm phát nội tại và những cú sốc địa chính trị từ thị trường quốc tế.

Với chỉ số CPI tháng 3-2026 chạm mốc 4,65% - mức cao nhất trong vòng 5 năm qua, Ngân hàng Nhà nước đang phải đối mặt với bài toán khi vừa phải duy trì tăng trưởng, vừa phải kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất từ các báo cáo phân tích gần đây chính là sự sụt giảm nghiêm trọng của vòng quay tiền tệ. Tiền đang bị kẹt trong các loại tài sản kém thanh khoản như bất động sản hoặc bị cất giữ trong tâm lý phòng thủ của người dân.

 Tuy nhiên, con số âm gần 17% của tăng trưởng xuất khẩu khu vực kinh tế trong nước cho thấy hoạt động xuất khẩu vẫn đang phải đối mặt với không ít thách thức.

Chủ động thích ứng

Theo đánh giá của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), diễn biến quân sự tại Trung Đông đã tạo ra những rủi ro trực diện về logistics, nguyên liệu và hành vi mua hàng cho ngành dệt may.

Việc phong tỏa Biển Đỏ buộc các tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian giao hàng thêm 14-20 ngày, làm giá cước container đi Mỹ và EU tăng gấp 2-3 lần. Những đơn hàng cao cấp bị trễ tiến độ buộc phải chuyển sang đường hàng không với mức cước phí tăng 70-100% do không phận Trung Đông đóng cửa.

Diễn biến khác là từ ngày 27/1, Hiệp định Thương mại tự do EU-Ấn Độ chính thức có hiệu lực, đưa thuế về 0%, tước đi lợi thế nhờ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) của Việt Nam; tuyến đường từ Ấn Độ sang EU cũng nhanh hơn 12 ngày, tạo sức ép cạnh tranh lên hàng dệt may xuất khẩu Việt Nam. Lợi thế hiện còn để giữ chân nhãn hàng cao cấp EU là khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), lĩnh vực Việt Nam đã đi trước 3-5 năm.

Tuy vậy, vượt qua hàng loạt thách thức, xuất khẩu dệt may quý I ghi nhận tín hiệu tích cực với kim ngạch đạt khoảng 8,8 tỷ USD, tăng 1,9% so với quý I/2025. Tổng Giám đốc Tổng công ty May 10 Thân Đức Việt cho biết, khắc phục khó khăn, các doanh nghiệp đã chủ động đàm phán hợp đồng chia sẻ rủi ro vận tải (sharing freight risk) thay vì chỉ ký hợp đồng FOB truyền thống, đồng thời đa dạng hóa phương thức vận chuyển, trong đó tận dụng cả tuyến đường sắt liên vận sang châu Âu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tập trung vào đối tác có cam kết ESG để tận dụng lợi thế sẵn có.

Cục Thống kê công bố, kim ngạch xuất khẩu cả nước quý I đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm trước với động lực tăng trưởng chính đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo (chiếm gần 90% tổng kim ngạch).

Trong đó, dệt may; điện tử, máy tính và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác; giày dép là 5 mặt hàng xuất khẩu chủ lực đạt kim ngạch vượt 5 tỷ USD. Bên cạnh đó, nhóm hàng nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì vai trò quan trọng, góp phần ổn định xuất khẩu trong bối cảnh khó khăn.

Quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm sản đạt 9,3 tỷ USD, tăng 4,2% so cùng kỳ năm trước; thủy sản đạt 2,6 tỷ USD, tăng 14,5%. Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) Nguyễn Thu Oanh đánh giá: Kết quả này cho thấy khả năng thích ứng tốt của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh khó khăn của thương mại toàn cầu.

Trong ngắn hạn, nhu cầu tại các thị trường chủ lực như Hoa Kỳ, EU vẫn duy trì ổn định; xuất khẩu sang Trung Quốc phục hồi tích cực; đồng thời, nhiều đơn hàng trong quý I được thực hiện trên cơ sở các hợp đồng đã ký từ trước nên chưa chịu tác động ngay của các biến động địa chính trị.

Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng chia sẻ: Trung Quốc đã trở thành thị trường quan trọng nhất của thủy sản Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu quý I đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là mức tăng cao nhất trong các thị trường chủ lực, mà còn là yếu tố quyết định giúp xuất khẩu toàn ngành duy trì tăng trưởng dương trong bối cảnh nhiều thị trường lớn suy giảm.

Mở rộng dư địa xuất khẩu

Kim ngạch nhập khẩu quý I đạt 126,6 tỷ USD, tăng 27% so cùng kỳ năm trước. Việc nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu đã làm cán cân thương mại nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD. Tuy nhiên, theo Cục Thống kê, nhóm hàng tư liệu sản xuất chiếm gần 94% tổng kim ngạch nhập khẩu.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc chuyển sang nhập siêu chủ yếu phản ánh nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, đồng thời cho thấy doanh nghiệp chủ động tăng dự trữ đầu vào để phòng ngừa rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng.

“Nhập siêu trong giai đoạn này mang tính chất ngắn hạn, gắn với chu kỳ sản xuất và yếu tố giá, đồng thời phản ánh sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động của kinh tế toàn cầu, chưa phải là dấu hiệu bất thường”, bà Nguyễn Thu Oanh nhận định.

Những rủi ro của kinh tế chính trị toàn cầu thời gian tới vẫn tiếp tục gây nhiều khó khăn cho hoạt động xuất khẩu. Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Trần Thanh Hải chia sẻ: Hoạt động xuất khẩu đang phải đối mặt không ít thách thức. Đó là tâm lý thắt chặt tiêu dùng dẫn đến tổng cầu giảm mạnh; nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu của một số nhóm hàng, gây gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất; chi phí vận chuyển tăng cao, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu;... Để đạt mục tiêu tăng trưởng từ 15-16% cho cả năm, Bộ Công thương sẽ tập trung cơ cấu lại và tối ưu thị trường xuất khẩu, cơ bản tập trung nâng giá trị; đàm phán ký kết các hiệp định thương mại mới nhằm đa dạng hóa thị trường; đồng thời, nâng cao năng lực phòng vệ thương mại để bảo vệ doanh nghiệp. Theo chỉ đạo của Bộ trưởng Công thương, chiến lược xuất nhập khẩu cũng đang được rà soát, chỉnh sửa lại, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, dự kiến sẽ hoàn thành trong tháng 5 tới.

Theo Cục trưởng Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) Vũ Bá Phú: Cục Xúc tiến thương mại sẽ tiếp tục phối hợp với các hiệp hội, ngành hàng, địa phương, doanh nghiệp và hệ thống thương vụ triển khai đa dạng các chương trình xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu, gắn với các thị trường trọng điểm (Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản,…), đồng thời mở rộng sang các thị trường mới nổi, thị trường ngách.

Ông Vũ Bá Phú đề nghị hệ thống thương vụ nước ngoài tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cục Xúc tiến thương mại, các đơn vị liên quan và các hiệp hội, doanh nghiệp trong triển khai các hoạt động duy trì hình ảnh, thương hiệu quốc gia tại các thị trường lớn; cùng bàn bạc để tìm ra động lực tăng trưởng mới, bổ sung ngành hàng mới cho các thị trường, nhất là với những thị trường đang tăng trưởng kém hoặc âm trong các tháng đầu năm.

Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương kiến nghị: Các bộ, ngành, địa phương cần triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh khai thác các thị trường lớn, thị trường tiềm năng, đồng thời tận dụng tối đa cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do đã ký kết để mở rộng dư địa xuất khẩu; phát triển mạnh hệ thống logistics, giảm chi phí vận chuyển, bảo quản; hỗ trợ tiêu thụ hiệu quả các sản phẩm nông, lâm nghiệp, thủy sản cả ở thị trường trong nước và xuất khẩu, góp phần ổn định sản xuất và nâng cao thu nhập cho người dân.