VCCI góp ý việc "hình sự hoá" các hành vi liên quan giao dịch tiền số, tài sản số

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa gửi góp ý dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự, do Bộ Công an chủ trì soạn thảo. Cơ quan này đã góp ý để hoàn thiện các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo.

Tại dự thảo hồ sơ Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định tịch thu đối với tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá, quyền tài sản. Việc bổ sung quy định này nhằm thích ứng với thực tiễn phát triển của nền kinh tế số, đồng thời tăng hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm công nghệ cao, rửa tiền và các hành vi che giấu tài sản bất hợp pháp.

Dự thảo báo cáo đánh giá tác động chính sách của dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) nêu rõ quy định hiện hành tại điều 47 Bộ luật Hình sự mới chủ yếu đề cập đến công cụ, phương tiện phạm tội, vật hoặc tiền, khoản thu lợi bất chính và vật cấm lưu hành.

Trong khi đó thực tiễn phát sinh ngày càng nhiều loại tài sản phi truyền thống tồn tại trên môi trường số như tiền mã hóa, tài sản số, ví điện tử, tài sản ảo, quyền tài sản phát sinh từ nền tảng công nghệ hay các loại chứng chỉ điện tử có giá trị tài chính.

Bộ Công an cho rằng việc chưa quy định rõ các dạng tài sản này khiến quá trình điều tra, kê biên, phong tỏa, truy vết và thu hồi tài sản phạm tội gặp nhiều khó khăn.

Đặc biệt trong các vụ án lừa đảo xuyên biên giới, rửa tiền, chiếm đoạt tài sản qua mạng hoặc sử dụng công nghệ blockchain để che giấu dòng tiền. Do đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định để bao quát đầy đủ các dạng tài sản như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản để phù hợp với tình hình thực tiễn.

Nội dung này đồng thời được xác định là một trong các chính sách nhằm hoàn thiện những quy định mang tính nguyên tắc của Bộ luật Hình sự, làm cơ sở cho công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm trong bối cảnh mới.

Góp ý về nội dung này, VCCI cho rằng đây là lĩnh vực mà khung pháp lý quản lý còn đang trong quá trình xây dựng. Luật Công nghiệp Công nghệ số mới định nghĩa "tài sản số" nhưng chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh về kinh doanh, giao dịch trong lĩnh vực này.

Theo VCCI, khi chưa có quy định rõ ràng về hành vi nào là "hợp pháp" và hành vi nào là "trái phép", việc hình sự hóa hành vi "trái phép" sẽ tạo ra rủi ro pháp lý rất lớn cho doanh nghiệp fintech, sàn giao dịch và nhà đầu tư. "Mô tả hành vi trong dự thảo cũng còn rất chung chung, chưa xác định rõ hành vi cụ thể, mức độ và hậu quả"- VCCI nêu quan điểm.

Cơ quan này cũng nêu kinh nghiệm quốc tế cho thấy các nước tiên tiến như Singapore, Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU) đều xây dựng khung pháp lý quản lý trước (cấp phép, đăng ký, cơ chế thử nghiệm sandbox), sau đó mới hình sự hóa các hành vi vi phạm nghiêm trọng đã được định nghĩa rõ. Theo VCCI, không quốc gia nào hình sự hóa "hành vi trái phép" trong lĩnh vực mà bản thân khung pháp lý quản lý chưa tồn tại hoàn chỉnh.

Do đó, VCCI đề nghị chỉ hình sự hóa các hành vi trong lĩnh vực này sau khi đã có khung pháp lý quản lý hoàn chỉnh. Trong giai đoạn hiện tại, các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua tiền ảo hoàn toàn có thể xử lý theo các tội danh hiện hành như Điều 174 (lừa đảo chiếm đoạt tài sản) và Điều 290 (sử dụng mạng máy tính để chiếm đoạt tài sản).