Tài sản số: Cơ hội lớn và “bẫy ngầm”

Không gian mới đầy thách thức

Trong quá khứ, tài sản chủ yếu tồn tại dưới dạng vật chất như bất động sản, vàng, máy móc hay hàng hóa. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, các tài sản này đang dần được số hóa. Không chỉ dừng lại ở các loại tài sản số như Bitcoin, nhiều tài sản thực như bất động sản, vàng cũng đã được đưa lên môi trường số để giao dịch.

Hiện Việt Nam đã có hơn 20 triệu nhà đầu tư tham gia nắm giữ và giao dịch tài sản số. Con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh, thậm chí gấp nhiều lần trong thời gian tới.

Tiến sĩ Trần Quý - Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số cho rằng, sự xuất hiện của không gian số đã tạo ra một "không gian sống" mới, nơi các quy tắc vận hành thay đổi đáng kể. Nếu trước đây tài sản được xác thực bằng giấy tờ, thì nay các hình thái như cổ phiếu, trái phiếu hay tiền pháp định đang dần được xác thực bằng dữ liệu, hợp đồng và hệ thống số.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên định nghĩa rõ khái niệm "tài sản số". Cùng với đó, Nghị quyết 05 (tháng 9/2025) mở ra quá trình rà soát, hoàn thiện nhiều quy định pháp lý liên quan, tạo nền tảng cho thị trường phát triển bài bản hơn.

Theo Tiến sĩ Trần Quý, một trong những tiềm năng lớn của tài sản số là khả năng huy động nguồn vốn trong dân - nguồn lực còn rất lớn nhưng đang phân tán và chưa được khai thác hiệu quả. Với đặc tính linh hoạt, dễ chia nhỏ và giao dịch nhanh, tài sản số có thể trở thành công cụ kết nối và "đánh thức" dòng tiền này.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh, khi bước vào môi trường số, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở vấn đề định danh và bảo mật - khi niềm tin truyền thống không còn dựa vào tiếp xúc trực tiếp.

"Môi trường mới mang lại nhiều thuận lợi nhưng phải thay đổi từ nhiều đối tượng. Nhà nước phải ra được khung luật mới phù hợp; nhà cung cấp dịch vụ, giữ tài sản (như ngân hàng) phải thay đổi hệ thống, quy trình để phục vụ tốt, vừa tuân thủ vừa đảm bảo bảo mật. Người sở hữu tài sản cũng phải nâng tư duy của mình lên, vì bây giờ rủi ro và nguy hiểm nhiều hơn trước" - Tiến sĩ Trần Quý cho biết.

Tiếp nối góc nhìn này, bà Lê Thị Bé Ba - Phó Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP. Hồ Chí Minh (SIHUB) cho rằng, sự phát triển của Fintech, AI, Blockchain và dữ liệu lớn đang tạo ra những phương thức hoàn toàn mới trong quản lý và lưu chuyển tài sản.

Tuy nhiên, bà lưu ý, tăng trưởng nếu không đi kèm yếu tố an toàn sẽ thiếu bền vững; đổi mới công nghệ nếu không có hành lang pháp lý rõ ràng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt đối với các startup.

"Sự thay đổi đó mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp, nhà đầu tư, cho các startup về công nghệ tài chính. Cùng với những cơ hội là thách thức: một cú nhấp chuột là chúng ta sẽ giàu hoặc là nghèo. SIHUB đã tổ chức cuộc tuyển chọn về lĩnh vực Fintech năm 2025 và cũng có khá nhiều dự án tham gia, với những giải pháp mới liên quan tới thanh toán, quản trị tài sản, kết nối vốn thông minh hoặc thay đổi vận hành của thị trường. Tuy nhiên, để ý tưởng đổi mới đó phát triển bền vững thì không chỉ là công nghệ, vốn hay đầu tư mà các startup cần có những hành lang pháp lý cụ thể" - bà Lê Thị Bé Ba cho hay.

Đào tạo thế hệ nhà đầu tư làm chủ cuộc chơi

Nếu các chuyên gia nhấn mạnh về cơ hội và yêu cầu hoàn thiện hệ thống, thì từ góc nhìn thị trường, ông Lê Hồng Ân - Tổng Giám đốc Asia Business Insider lại cảnh báo về một thực tế đáng lo ngại: Các hình thức lừa đảo đang phát triển nhanh hơn cả nhận thức của nhà đầu tư.

Theo ông, các chiêu trò phổ biến hiện nay như cam kết lợi nhuận cao theo mô hình Ponzi, lập nhóm "phím hàng" hay giả danh quỹ đầu tư đều đánh vào tâm lý "muốn nhanh, sợ lỡ cơ hội".

Đáng chú ý, công nghệ Deepfake còn cho phép giả giọng nói, hình ảnh người nổi tiếng để tạo niềm tin, khiến nhiều người dễ dàng sập bẫy.

"5 dấu hiệu nhận diện lừa đảo: cam kết lãi cố định cao; bắt chuyển tiền nhanh không cho rút thử để tạo áp lực "cơ hội cuối"; dùng hình ảnh giàu có đi chiêu dụ. Chỉ cần 2-3 dấu hiệu này thì nên tránh ngay. Ngoài ra quy tắc cảnh báo từ Bộ Công an: Chậm lại: Để kiểm tra thông tin; Chặn: Ngăn chặn những rủi ro, block ngay khi thấy bất thường; Chắc chắn: Khi tham gia phải có phương án online, offline và kiểm chứng qua các mối quan hệ cá nhân" - ông Lê Hồng Ân thông tin.

Ở góc độ đào tạo, TS. Nghiêm Quý Hào - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Kinh tế ứng dụng, Trường Đại học Tôn Đức Thắng cho rằng, tài sản số và tài chính phi tập trung không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành một phần của thực tiễn.

Tuy nhiên, để làm chủ "cuộc chơi" này, thế hệ trẻ không thể chỉ học lý thuyết mà cần được trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành tư duy đầu tư và khả năng quản trị rủi ro.

"Chúng tôi tin rằng sự phát triển của thị trường tài chính, đặc biệt là tài chính số không chỉ cần công nghệ mà còn cần con người - những con người được đào tạo bài bản, có tư duy đúng đắn và có trách nhiệm với quyết định tài chính của mình. Vì thế, chúng tôi tin rằng nếu được thiết kế đúng, đây có thể trở thành một nền tảng đào tạo thực chiến, góp phần hình thành một thế hệ nhà đầu tư và nhà giao dịch tài năng, có trách nhiệm, bản lĩnh trong kỷ nguyên tài chính số. Thị trường có thể biến động, xu hướng có thể thay đổi, nhưng bản lĩnh và tư duy đúng đắn sẽ luôn là nền tảng dẫn dắt cuộc chơi" - TS Hào chia sẻ.

Tài sản số không phải là "mỏ vàng" dễ khai thác, mà là một sân chơi khắc nghiệt. Trong một thị trường biến động nhanh, điều quan trọng là phải hiểu đúng. Chỉ những người đủ hiểu biết và bản lĩnh mới có thể đứng vững trước những cơn sóng của kỷ nguyên tài chính mới. Khi tư duy, công nghệ và pháp lý cùng song hành, tài sản số mới thực sự trở thành động lực phát triển bền vững.