Phát triển vận tải đa phương thức: Đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực

Tỷ trọng vận tải đa phương thức tại Việt Nam chưa tới 10%

Báo cáo tại hội nghị, ông Đỗ Công Thủy, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho biết, vận tải đa phương thức đã trở thành mô hình tổ chức vận tải chủ đạo trong xu thế phát triển toàn cầu khi kết hợp tối ưu các phương thức vận tải trong chuỗi vận chuyển thay vì hoạt động riêng lẻ, giúp tận dụng được ưu thế của từng phương thức.

 Tại Việt Nam, tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10%, trong khi ở các nước phát triển, tỷ trọng này đạt 25-40%. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm hạ tầng, mà còn ở năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu. Hiện nay, tổng giá trị kết cấu hạ tầng giao thông khoảng 5 triệu tỷ đồng (chiếm gần 50% tổng giá trị tài sản của 19 loại kết cấu hạ tầng quốc gia).

Riêng năm 2025, sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn và luân chuyển hàng hóa đạt 612 tỷ T.Km. Sản lượng vận tải hành khách đạt khoảng 6,1 tỷ lượt, luân chuyển đạt khoảng 312 tỷ lượt HK.km.

Dù tiềm năng rất lớn, song hệ thống vận tải đang phải đối mặt với sự mất cân đối, lãng phí dư thừa ở một số lĩnh vực vận tải. Trong đó, đường bộ chiếm tới 75,1%, đường thủy nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ chiếm 0,02%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức.

Khuyến khích cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, năm 2025, sản lượng vận tải đường bộ có mức tăng trưởng cao nhất, đạt hơn 2,2 tỷ tấn, tăng 14,7%; sản lượng container qua cảng biển đạt xấp xỉ 34,3 triệu TEU tăng 12%. Tuy nhiên, xung đột tại khu vực Trung Đông, ảnh hưởng của chính sách thuế quan tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, giá nhiên liệu tăng cao gây biến động mạnh về giá cước vận tải và tuyến vận tải quốc tế.

Trong khi đó, vận tải đa phương thức tại Việt Nam đang còn nhiều bất cập. Thị phần vận tải mất cân đối, vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa), trong khi các loại hình vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt lại không phát triển và chiếm tỷ trọng rất nhỏ (chỉ chiếm 0,18%).

Chưa kể, đội tàu biển của Việt Nam còn hạn chế, sản lượng vận chuyển chủ yếu tập trung vào các hãng tàu nước ngoài. Vận tải đường thủy vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp chưa phát triển do hạn chế bởi luồng lạch. Kết nối giữa vận tải đường sắt với cảng biển, cảng cạn (ICD), trung tâm đầu mối hàng hóa lớn hầu như chưa có.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán kết nối hạ tầng giao thông, còn là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia, về an ninh kinh tế và khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng đề cập đến các giải pháp thúc đẩy kết nối các phương thức vận tải đảm bảo đồng bộ về chính sách, quy hoạch, kết cấu hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển các doanh nghiệp vận tải đa phương thức để các phương thức vận tải hoạt động theo đúng vai trò: Vận tải đường bộ đóng vai trò kết nối, trung chuyển, kết nối chặng đầu - chặng cuối; đường sắt đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, đường dài; hàng hải đảm nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu; đường thủy đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp; hàng không đảm nhận vận chuyển nhanh, hàng có giá trị cao.

Cùng với đó, nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong các lĩnh vực liên quan và đảm bảo sự phối hợp giữa các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp trong việc triển khai kết nối hiệu quả các phương thức vận tải.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh giao các cơ quan chuyên môn tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại hội nghị để nghiên cứu đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành lĩnh vực giao thông vận tải. Đáng chú ý, việc xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau sáp nhập địa giới hành chính cần được đặc biệt chú trọng.

Bộ trưởng nhấn mạnh tính cấp bách của việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và các quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, thống nhất, hiệu quả và bền vững làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông. Đồng thời, xác định rõ danh mục các dự án ưu tiên đầu tư để tăng kết nối các phương thức vận tải tại địa phương và kết nối liên vùng.

Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với các bộ, ngành chức năng nghiên cứu đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư để phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa vận chuyển container có sức chở lớn, tốc độ vận chuyển nhanh; phát triển đội tàu bay hiện đại để cung cấp dịch vụ vận tải quốc tế; cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp vận tải thủy với các cảng cạn/bến thủy nội địa nằm gần chân hàng; triển khai các giải pháp để kết nối trực tiếp giữa chủ hàng, chủ phương tiện vận chuyển để giảm chi phí trung gian; khuyến khích các doanh nghiệp phát triển và cung cấp giải pháp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.