Điều này đã dẫn tới cạnh tranh huy động ngày càng gay gắt trong quí 1-2026. Mặc dù tổng tiền gửi khách hàng toàn hệ thống chỉ tăng 0,2% từ đầu năm, sự phân hóa là khá rõ: nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) giảm 0,7%, trong khi nhóm ngân hàng thương mại tư nhân (NHTMTN) tăng 1,3%, phản ánh dòng tiền gửi dịch chuyển từ các ngân hàng có lãi suất thấp sang các ngân hàng trả lãi suất cao hơn. Mặt bằng lãi suất có thời điểm đã lên vùng 9-9,5%, tăng khoảng 120-150 điểm cơ bản.
Dòng tiền gửi dịch chuyển từ các ngân hàng có lãi suất thấp sang các ngân hàng trả lãi suất cao hơn. Ảnh: LÊ VŨ
Bức tranh huy động kém tích cực như trên phản ánh các yếu tố mang tính cấu trúc và dòng tiền luân chuyển theo mùa vụ, bao gồm: xu hướng tăng nắm giữ tiền mặt trước những thay đổi quy định gần đây, vòng quay tiền chậm lại sau giai đoạn giải ngân mạnh vào bất động sản các năm trước, và tiền gửi doanh nghiệp thường giảm vào đầu năm.
Trước bối cảnh đó, các ngân hàng đã gia tăng sử dụng các nguồn vốn thay thế (chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, vốn nước ngoài), với lượng phát hành đáng chú ý tại BID (+78.000 tỉ đồng), ACB (+23.000 tỉ đồng) và MBB (+22.000 tỉ đồng).
Trong thời gian tới, tăng trưởng tiền gửi có thể phục hồi nhờ lãi suất huy động vẫn đang neo ở mặt bằng tương đối cao, yếu tố mùa vụ liên quan đến tiền gửi khách hàng doanh nghiệp quay trở lại bình thường, và những điều chỉnh gần đây về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, trong khi huy động vốn nước ngoài (nếu sớm được triển khai thành công) sẽ góp phần cải thiện dần dần tình hình huy động.
Bên cạnh đó, nhu cầu tín dụng có thể chậm lại trong bối cảnh lãi suất cho vay ở mức hai chữ số cũng sẽ phần nào giảm áp lực, giúp thanh khoản có thể dần ổn định từ mức căng thẳng hiện tại. Tuy nhiên, điều kiện nguồn vốn vẫn đang rất nhạy cảm với các thay đổi quy định sắp tới. Đặc biệt, việc áp dụng thước đo thanh khoản mới (như CDR - tỷ lệ cho vay so với huy động vốn - nếu được triển khai ngay lập tức và không có giai đoạn chuyển tiếp hoặc lộ trình áp dụng theo từng bước - có thể khiến áp lực huy động gia tăng trở lại.
Ngoài “điểm nóng” về nguồn vốn thì biên lãi ròng (NIM) giảm trở lại sau nhịp phục hồi trong quí 4-2025 cũng là điểm đáng chú ý. NIM cải thiện tại nhóm NHTMNN nhưng tiếp tục chịu áp lực tại nhóm NHTMTN do chi phí huy động tăng. NIM toàn hệ thống giảm 20 điểm cơ bản so với quí trước và giảm 11 điểm cơ bản so với cùng kỳ, xuống còn 3,04%.
VCB và CTG nổi bật với NIM tăng 14 điểm cơ bản nhờ cơ cấu nguồn vốn vững mạnh hơn. Ngược lại, BID (giảm 36 điểm cơ bản) và HDB (giảm 72 điểm cơ bản) ghi nhận lợi suất tài sản sụt giảm mạnh. STB là trường hợp đặc biệt, với NIM phục hồi 34 điểm cơ bản so với quí trước, chủ yếu nhờ mức nền rất thấp trong quí 4-2025 do các yếu tố liên quan đến chất lượng tài sản.
Với LDR và lãi suất huy động vẫn ở mức cao, NIM dự kiến sẽ tiếp tục chịu áp lực, khiến việc kiểm soát NIM trở thành thách thức chính của các ngân hàng trong những quí tới.
Về chất lượng tài sản, tỷ lệ nợ xấu của hệ thống tăng nhẹ lên 1,88% trong quí 1-2026 (so với 1,76% tại quí 4-2025), nhưng vẫn thấp hơn mức 2% trong quí 1-2025.
Nợ xấu vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm 5 (chiếm khoảng 60% tổng nợ xấu), trong khi nợ nhóm 2 tăng 12% so với quí trước, dẫn đầu bởi ACB, VCB, TPB và TCB, cho thấy áp lực rủi ro gia tăng. Chi phí tín dụng nhìn chung vẫn ổn định ở mức 1,15%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm xuống 86% (33 điểm cơ bản).
Một điểm đáng chú ý khác là thu nhập ngoài lãi đã quay về mức bình thường với sự dịch chuyển từ các khoản lợi nhuận mang tính thời điểm nhờ điều kiện thị trường thuận lợi sang nguồn thu phí cốt lõi. Sau giai đoạn ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng mạnh từ kinh doanh trái phiếu chính phủ (2024-2025, khi lợi suất ở mức thấp), việc lợi suất tăng trong năm 2026 đã khiến nguồn thu này giảm đáng kể.
Thu nhập từ ngoại hối giảm 20% và thu nhập từ kinh doanh chứng khoán giảm 91%. Ngược lại, thu nhập từ phí phục hồi mạnh (+42%) từ mức nền thấp, được dẫn dắt bởi hoạt động bán bảo hiểm cho các công ty bảo hiểm (bancassurance) phục hồi và dịch vụ liên quan đến thanh toán.
Cùng với đó, thu từ nợ xấu đã xử lý tiếp tục là điểm tựa quan trọng đối với nhóm NHTMNN, với mức thu hồi mạnh tại BID (2.200 tỉ đồng) và CTG (2.100 tỉ đồng). Trong thời gian tới, xu hướng dịch chuyển sang thu nhập từ phí dự kiến sẽ tiếp diễn, với dư địa tăng thêm từ thu nhập bancassurance và tăng trưởng giao dịch online, qua đó bù đắp phần nào sự sụt giảm của các khoản thu nhập gắn với diễn biến thị trường.
Cũng theo đánh giá của SSI Research, các hạn chế về nguồn vốn và áp lực thu hẹp NIM dự kiến sẽ còn tiếp diễn với các ngân hàng trong ngắn hạn. Rủi ro chất lượng tài sản cũng sẽ dần rõ nét trong môi trường lãi suất cao. Bên cạnh đó, các thay đổi quy định sắp tới như CDR, tỷ lệ bao phủ thanh khoản (LCR), tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) có thể ảnh hưởng đến các điều kiện thanh khoản và làm tăng chi phí, nếu thiếu một lộ trình chuyển tiếp phù hợp.
Trong bối cảnh này, mức độ phân hóa về hiệu quả hoạt động giữa các ngân hàng sẽ gia tăng. Theo đó, những ngân hàng có cơ cấu nguồn vốn ổn định, bộ đệm vốn mạnh, và quản trị rủi ro tốt sẽ ở vị thế thuận lợi hơn để vượt qua thách thức.
Bình luận
0