Ngành dệt may chủ động kịch bản vượt thách thức

  Tốc độ tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại

Xuất khẩu dệt may 5 tháng đầu năm 2026 đạt 18,8 tỷ USD, tăng 5,6% - một kết quả ấn tượng giữa bối cảnh thị trường toàn cầu ảm đạm. Thế nhưng, đằng sau những con số lạc quan đó là nỗi lo thực sự của doanh nghiệp khi đơn hàng quý IV gần như không có, chi phí vận tải tăng vọt 30 - 40% và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), kết quả này có được nhờ các doanh nghiệp đã chủ động tận dụng hiệu quả "cửa sổ thời cơ" khi tòa án Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng của Tổng thống Donald Trump, thay bằng mức thuế tạm thời 10% áp dụng đến ngày 24/7/2026. Các đơn vị đã tăng tốc sản xuất, đẩy mạnh giao hàng và tối ưu tiến độ đơn hàng để tận dụng tối đa giai đoạn thuế quan còn thuận lợi.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng này đang có dấu hiệu chậm lại khi bước sang quý II, đặc biệt là vào thời điểm tháng 5 và 6, dưới áp lực từ các rào cản kỹ thuật mới và chi phí sản xuất gia tăng.

Nhận định về thực trạng thị trường hiện nay, các chuyên gia kinh tế chỉ rõ, chỉ số lạm phát tại các thị trường tiêu thụ dệt may trọng điểm như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc đều có xu hướng tăng so với cùng kỳ.

Phân tích sâu về chu kỳ biến động của ngành, Tiến sĩ Lê Tiến Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) đưa ra cảnh báo mang tính dự báo cao khi nhìn nhận bối cảnh nửa cuối năm 2026 có nhiều điểm tương đồng với kịch bản của năm 2022. Thời điểm đó, ngành dệt may có 6 tháng đầu năm tăng trưởng tương đối thuận lợi nhưng thị trường suy giảm cực kỳ nhanh chóng vào hai quý cuối năm do tác động từ nhu cầu nhập khẩu yếu và các xung đột địa chính trị.

Đồng quan điểm về những khó khăn ở giai đoạn nước rút, ông Cao Hữu Hiếu phân tích thêm, áp lực lớn nhất đối với dệt may hiện nay vẫn là sự suy giảm của cầu tiêu dùng toàn cầu, đòi hỏi các đơn vị thành viên phải chuẩn bị các kịch bản ứng phó từ sớm, từ xa.

Ông Hiếu lưu ý, các doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến bài toán quản trị tài chính và dòng tiền trong bối cảnh thanh khoản hệ thống ngân hàng có dấu hiệu thắt chặt. Việc chủ động rà soát, tiết giảm tối đa các chi phí vận hành không thiết yếu và tối ưu hóa lượng hàng tồn kho sẽ là giải pháp then chốt để duy trì dòng tiền ổn định cho hoạt động sản xuất liên tục.

Từ góc độ doanh nghiệp trực tiếp sản xuất, bà Phạm Thị Phương Hoa, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May Hưng Yên (Hugaco) chia sẻ, áp lực từ việc giá cước vận tải container tăng phi mã cùng xu hướng các nhãn hàng siết chặt biên lợi nhuận đang bào mòn đáng kể hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Định hướng các giải pháp cốt lõi 

Trước những thách thức mang tính hệ thống này, Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) định hướng giải pháp cốt lõi cho các doanh nghiệp lúc này là phải thiết lập năng lực quản trị tình huống đột biến của thị trường. Thay vì cạnh tranh thuần túy về giá, các đơn vị cần tập trung gia tăng năng lực cạnh tranh phi giá thông qua việc chuyển dịch mạnh mẽ sang các phương thức sản xuất có hàm lượng chất xám cao hơn là FOB và ODM.

Về chiến lược dài hạn, Vinatex xác định không chạy theo tăng trưởng quy mô đơn thuần mà tập trung nâng cao hiệu quả theo chiều sâu. Tập đoàn đang đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái sản xuất xanh - thông minh - tuần hoàn, triển khai đo lường dấu chân carbon, đầu tư điện mặt trời áp mái và ứng dụng tự động hóa trong sản xuất. Các đơn vị thành viên như Hòa Thọ, Dệt May Huế, Phong Phú đang từng bước xây dựng mô hình nhà máy thông minh, đáp ứng tiêu chuẩn ESG của các thương hiệu toàn cầu - được xem là nền tảng tăng trưởng bền vững cho giai đoạn 2026-2030.

Trước mắt, ưu tiên số một của toàn ngành là hoàn thành đơn hàng tháng 7/2026 và tháng 8/2026 bằng đường biển, đúng hạn, đúng chất lượng, đồng thời chạy đua tìm kiếm đơn hàng quý IV/2026 trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều ẩn số chưa được giải đáp.

Các doanh nghiệp đầu ngành như Tổng công ty May 10, Tổng công ty cổ phần May Việt Tiến cũng đang tăng tốc ứng dụng giải pháp nhà máy thông minh, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý chuỗi cung ứng nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành và linh hoạt chuyển đổi dây chuyền sản xuất để đáp ứng các đơn hàng quy mô nhỏ, đòi hỏi thời gian giao hàng (Lead-time) siêu ngắn từ các đối tác Âu - Mỹ.

Mặt khác, để giải bài toán sống còn về dòng tiền và chi phí đầu vào, các doanh nghiệp dệt may đang triển khai đồng bộ các giải pháp quản trị rủi ro tài chính chặt chẽ. Theo khuyến nghị của các chuyên gia trong ngành, các doanh nghiệp may mặc cần xác định chính xác ngưỡng chịu đựng tối đa và giới hạn vận hành tối ưu trong các kịch bản bất lợi. Ban điều hành doanh nghiệp phải vạch rõ các điểm nút quyết định: khi nào chấp nhận tiếp tục duy trì sản xuất dù hiệu quả suy giảm nhằm giữ chân lực lượng lao động và khi nào cần chủ động thu hẹp hoặc tạm dừng hoạt động để bảo toàn vốn.

Cùng với đó, các đơn vị xuất khẩu đang tích cực xây dựng kế hoạch cân đối tài chính, duy trì một nguồn ngoại tệ phù hợp và ổn định để chủ động ứng phó với áp lực tỷ giá, đáp ứng kịp thời dòng vốn mua nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất từ nay đến cuối năm.