Kiểm soát lạm phát năm 2026: Thách thức từ giá năng lượng và chi phí đầu vào

Lạm phát năm 2026 có thể lên mức 5,5%

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận, quý I/2026, kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, rủi ro gia tăng do biến động địa chính trị, năng lượng và tài chính. Xung đột tại Trung Đông giữa Mỹ, Israel và Iran làm gián đoạn vận tải, gây sốc giá dầu và đẩy chi phí logistics tăng mạnh. Áp lực lạm phát gia tăng khiến các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thận trọng, giữ nguyên lãi suất.

Trong nước, giá cả quý I chịu tác động của yếu tố mùa vụ và biến động quốc tế. Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ làm nhu cầu tiêu dùng tăng, đẩy giá hàng hóa, dịch vụ lên trong tháng đầu năm. Tuy nhiên, nhờ điều hành chủ động, thị trường không thiếu hàng, nguồn cung được đảm bảo. Sang tháng 3/2026, áp lực giá rõ nét hơn do giá xăng dầu tăng, kéo theo chi phí sản xuất, vận tải và nguyên vật liệu.

CPI tháng 1/2026 tăng 0,05%; tháng 2 tăng 1,14%; tháng 3 tăng 1,23%. Bình quân quý I, CPI tăng 3,51%, lạm phát cơ bản tăng 3,63%. Chính phủ đã điều hành giá linh hoạt, đặc biệt với xăng dầu thông qua bám sát giá thế giới, sử dụng Quỹ Bình ổn và chính sách thuế; đồng thời tăng cường kiểm tra, ngăn đầu cơ, găm hàng. Giá dịch vụ Nhà nước quản lý được điều chỉnh thận trọng, phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và tiền tệ.

Thời gian tới, mặt bằng giá tiếp tục chịu áp lực từ giá nguyên liệu nhập khẩu, chi phí vận tải, vật liệu xây dựng và lương thực, thực phẩm. Giá dịch vụ y tế dự kiến tăng khoảng 8,9%, làm CPI tăng khoảng 0,28%. Học phí năm học 2026-2027 dự kiến tăng với trần đại học công lập tăng bình quân 12,7%, giáo dục nghề nghiệp tăng khoảng 18%. Các yếu tố như tỷ giá, thiên tai, biến đổi khí hậu, điều chỉnh lương cơ sở cũng tạo sức ép lên giá.

Ở chiều ngược lại, các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, giảm thuế, phí và hỗ trợ ngân sách tiếp tục được triển khai. Một số chính sách hỗ trợ người dân như miễn học phí phổ thông công lập, giảm giá sách giáo khoa, giảm phí dịch vụ hàng hải giúp giảm chi phí sinh hoạt. Nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào, sản xuất nông nghiệp phục hồi tốt góp phần ổn định thị trường. Đồng thời, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trong những năm qua cũng góp phần củng cố niềm tin và ổn định kỳ vọng lạm phát.

Trên cơ sở đó, báo cáo của Bộ Tài chính cũng nêu rõ, do giá xăng dầu thế giới tăng mạnh từ tháng 3/2026 bởi ảnh hưởng của xung đột tại Trung Đông và tác động lan tỏa đến giá cước vận chuyển, chi phí logistics và các hàng hóa thiết yếu khác, Bộ Tài chính cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm 2026 tăng trong khoảng 4,5%; 5% và 5,5%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 5±0,5%. Các tổ chức quốc tế mới đây đã cập nhật dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam khoảng 3,8-4,9%.

Điều hành linh hoạt, tăng “sức đề kháng” cho nền kinh tế

Để thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát trong bối cảnh giá xăng dầu biến động tăng cao và trong điều kiện các nguồn lực được thúc đẩy mạnh mẽ để đạt tăng trưởng kinh tế ở mức cao nhất, đồng thời tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân trong những tháng còn lại của năm 2026, Bộ Tài chính kiến nghị triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận kiến nghị các bộ, ngành, địa phương tăng cường theo dõi, phân tích diễn biến cung cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu như: vận tải, logistics, vật liệu xây dựng và lương thực, thực phẩm.

Cùng với đó, cần đảm bảo cân đối cung cầu hàng hóa, nhất là các mặt hàng chiến lược như xăng dầu, điện và nguyên liệu đầu vào. Việc nâng cao chất lượng dự báo thời tiết và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cũng được nhấn mạnh nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Các địa phương triển khai hiệu quả chương trình bình ổn thị trường, phù hợp với điều kiện thực tế, nhằm giữ ổn định giá cả và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân.

Công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường cần được đẩy mạnh, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá hoặc vi phạm quy định về giá. Đồng thời, tiếp tục triển khai các chính sách giảm thuế, phí để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

“Chính sách tiền tệ sẽ tiếp tục được điều hành linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra. Bên cạnh đó, việc tăng cường truyền thông minh bạch về giá được xem là giải pháp quan trọng nhằm ổn định kỳ vọng thị trường và tránh những biến động bất thường”, đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Ở góc nhìn khác, TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế cho rằng, trong bối cảnh bất định toàn cầu gia tăng, việc điều hành kinh tế vĩ mô cần giữ sự bình tĩnh, chủ động và tránh phản ứng thái quá, bởi những phản ứng mạnh trước các cú sốc ngắn hạn có thể kéo theo hệ lụy dài hạn đối với ổn định vĩ mô.

Trong ngắn hạn, ưu tiên lớn nhất là không để cú sốc giá xăng dầu và đứt gãy chuỗi cung ứng chuyển thành cú sốc nguồn cung năng lượng và lạm phát. Vì vậy, Chính phủ cần kiện toàn Tổ phản ứng nhanh về năng lượng, xây dựng các kịch bản bảo đảm nguồn cung xăng dầu, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Đồng thời, phải tăng cường kiểm tra thị trường để ngăn chặn đầu cơ, găm hàng; thậm chí có thể phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng trên toàn quốc để giảm áp lực cầu. Về chính sách, cần xem xét giảm thuế, phí xăng dầu và linh hoạt sử dụng Quỹ bình ổn giá nhằm hạn chế các cú sốc giá quá mạnh lan sang mặt bằng giá chung.

Về điều hành vĩ mô, yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa để vừa ổn định tỷ giá, vừa duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý hỗ trợ sản xuất. Bên cạnh đó, cần có cơ chế hỗ trợ kịp thời cho các doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp từ chi phí nhiên liệu và vận tải tăng cao, bởi nếu chi phí logistics tăng mạnh sẽ nhanh chóng lan sang giá thành sản xuất và lạm phát.

“Trong trung và dài hạn, trọng tâm không còn là xử lý cú sốc trước mắt mà là củng cố an ninh năng lượng quốc gia. Điều này đòi hỏi Việt Nam đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ năng lượng chiến lược và đẩy nhanh triển khai Quy hoạch điện VIII (điều chỉnh). Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý nhằm nâng cao năng lực tự chủ chiến lược về năng lượng”, vị chuyên gia nêu ý kiến.

Bên cạnh đó, theo TS. Cấn Văn Lực, Việt Nam cần phát triển sâu hơn thị trường tài chính như chứng khoán và giao dịch hàng hóa nhằm tạo công cụ phòng ngừa rủi ro giá năng lượng. Việc đầu tư hạ tầng chiến lược và nâng cao chất lượng nhân lực cũng sẽ giúp Việt Nam tận dụng tốt hơn làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư mới trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang tái cấu trúc.