Hơn 3 tỷ USD tài sản số chảy qua mạng lưới IRGC: Iran và chiến lược tài sản số quốc gia

Tài sản số phục vụ mục tiêu tài chính và an ninh quốc gia của Iran. Ảnh: Decrypt.

Đầu tháng 3, công ty phân tích Blockchain Chainalysis công bố báo cáo “2026 Crypto Crime Report”. Báo cáo ghi nhận tổng giá trị giao dịch tài sản số của tội phạm toàn cầu đạt 154 tỷ USD trong năm 2025, tăng 162% so với năm trước. Trong đó, Iran là trường hợp đáng chú ý nhất.

Tài sản số trong tay Iran

Năm 2025, hoạt động tài sản số tại Iran ngày càng bị nhà nước chi phối. Theo Chainalysis, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và các mạng lưới trung gian đã chiếm hơn 50% giá trị giao dịch tài sản số của Iran trong quý IV/2025. Tính cả năm, hơn 3 tỷ USD đã được chuyển qua các địa chỉ liên quan đến IRGC, tăng từ mức 2 tỷ USD của năm trước.

Mục đích sử dụng không chỉ dừng lại ở rửa tiền. Chainalysis xác định IRGC dùng tài sản số để hỗ trợ các mạng lưới dân quân khu vực, thực hiện giao dịch dầu mỏ và mua sắm thiết bị. Các đồng tiền số trở thành hạ tầng tài chính hoạt động song song với hệ thống ngân hàng truyền thống, vốn bị phong tỏa bởi lệnh trừng phạt.

Dữ liệu on-chain cũng cho thấy khối lượng giao dịch tiền số của Iran tăng mạnh vào các sự kiện địa chính trị lớn. Cụ thể, giao dịch tăng đột biến sau vụ đánh bom Kerman, các cuộc tấn công tên lửa hồi tháng 10/2024 và cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025.

Sàn giao dịch bình phong và mạng lưới ‘né’ lệnh trừng phạt

Ngày 30/1, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đưa 2 sàn tài sản số vào danh sách trừng phạt vì hoạt động trong lĩnh vực tài chính Iran, Zedcex Exchange Ltd. và Zedxion Exchange Ltd.. 2 sàn này đều đăng ký tại Anh nhưng phục vụ lợi ích của IRGC.

Quy mô hoạt động của 2 sàn này không nhỏ. Zedcex, đăng ký pháp nhân từ tháng 8/2022, xử lý hơn 94 tỷ USD khối lượng giao dịch kể từ khi thành lập.

Zedxion được thành lập vào tháng 5/2021, do doanh nhân Iran Babak Morteza Zanjani điều hành. Năm 2013, Zanjani từng bị OFAC “gọi tên” vì hỗ trợ tài chính cho IRGC. Sau đó, ông bị tòa án Iran kết án tử hình vì biển thủ hàng tỷ USD từ Công ty Dầu khí Quốc gia Iran. Ông được giảm án vào năm 2024. Đến tháng 4/2025, ông tái xuất với tư cách nhà tài trợ cho một dự án đường sắt lớn tại Iran.

Iran trong bức tranh trừng phạt toàn cầu

Theo Chainalysis, các cá nhân và tổ chức bị trừng phạt nhận về tổng cộng 104 tỷ USD tài sản số trong năm 2025, tăng 694% so với năm trước. Nga vận hành stablecoin A7A5 neo theo đồng Ruble để lách lệnh trừng phạt. Chỉ trong 10 tháng, tổng khối lượng giao dịch qua A7A5 đạt hơn 93 tỷ USD. Cùng năm, Triều Tiên đánh cắp hơn 2 tỷ USD tài sản số, mức cao nhất từ trước đến nay.

Tại cả 3 quốc gia này, tài sản số không còn là công cụ thử nghiệm. Các lệnh trừng phạt truyền thống ngày càng khó phát huy hiệu quả khi đối tượng hoạt động trên Blockchain.

“Tài sản số đang dần trở thành hạ tầng tài chính được thể chế hóa trong chính sách quốc gia”, Chainalysis nhận định.

Đối mặt với làn sóng dòng tiền “lách luật”, phản ứng quốc tế cũng leo thang. Năm 2025, OFAC phối hợp với Liên minh châu Âu (EU), Văn phòng Thực thi Trừng phạt Tài chính của Anh (OFSI) và nhiều quốc gia phương Tây để nhắm vào hạ tầng tài sản số phục vụ né trừng phạt. Đây là lần đầu tiên một cơ chế trừng phạt đa phương được triển khai có hệ thống trên Blockchain.

"Việc theo dõi các dòng tiền trên Blockchain và áp đặt trừng phạt lên từng ví đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Trong khi đó, người dùng Iran có thể dễ dàng tạo ví mới để né các hạn chế", Andrew Firman, Giám đốc bộ phận Tình báo và An ninh quốc gia tại Chainalysis cho biết.