Điểm cốt lõi của đề án là xây dựng mô hình cửa khẩu ứng dụng công nghệ như AI, IoT, dữ liệu lớn, 5G và hệ thống giám sát tự động để xử lý toàn bộ quy trình thông quan. Không còn câu chuyện "xếp hàng chờ đến lượt", cửa khẩu trong mô hình mới hướng đến vận hành theo dữ liệu, theo lịch trình và theo khả năng xử lý đồng bộ giữa hai phía biên giới. Mục tiêu được đặt ra rất rõ: tăng gấp đôi năng lực vận chuyển hàng hóa vào năm 2030 và giảm chi phí logistics từ 20–30% với các phương tiện và hệ thống vận hành thông minh.
Với doanh nghiệp, đây là cơ hội thật nhưng không chia đều.
Nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất là doanh nghiệp logistics, vận tải và xuất khẩu. Khi thời gian thông quan được rút ngắn, vòng quay xe hàng nhanh hơn, chi phí lưu bãi và chi phí chờ giảm xuống, lợi nhuận có thể cải thiện ngay cả khi giá cước không đổi. Đặc biệt, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản - nhóm thường xuyên "kẹt biên" sẽ được hưởng lợi lớn nếu hàng hóa đi qua hệ thống thông quan nhanh và ổn định hơn. Việc giảm thời gian chờ không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm rủi ro hư hỏng, yếu tố sống còn với hàng tươi sống.
Cùng lúc, một "miếng bánh" mới mở ra cho doanh nghiệp công nghệ. Khi cửa khẩu vận hành dựa trên dữ liệu và hệ thống số, nhu cầu về phần mềm quản lý, nền tảng kết nối, thiết bị giám sát, an ninh mạng, truy xuất nguồn gốc và tích hợp hệ thống sẽ tăng mạnh. Doanh nghiệp công nghệ không còn đứng ngoài chuỗi logistics, mà trở thành một mắt xích trực tiếp tạo ra giá trị.
Nhưng phía sau cơ hội là một cuộc sàng lọc.
Doanh nghiệp quen làm ăn theo kiểu thủ công, phụ thuộc vào kinh nghiệm, quan hệ hoặc "linh hoạt tại chỗ" sẽ gặp áp lực lớn. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, quy trình được số hóa và kiểm soát chặt hơn, những cách làm cũ sẽ không còn đất sống. Nhóm doanh nghiệp xuất khẩu nông sản là ví dụ rõ nhất: nếu không có mã vùng trồng, không đạt chuẩn đóng gói, không đảm bảo truy xuất nguồn gốc, thì dù cửa khẩu có nhanh đến đâu, hàng cũng không thể đi qua.
Với doanh nghiệp logistics, bài toán không nằm ở cơ hội mà nằm ở chi phí chuyển đổi. Để tham gia hệ thống mới, doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào công nghệ, từ phần mềm quản lý vận tải đến hệ thống theo dõi phương tiện, kết nối dữ liệu và đào tạo nhân sự. Những doanh nghiệp nhỏ, vốn mỏng, nếu không kịp nâng cấp, sẽ bị đẩy ra khỏi chuỗi cung ứng có giá trị cao.
Điều quan trọng là: Cửa khẩu thông minh không phải là một lựa chọn, mà là xu hướng bắt buộc.
Doanh nghiệp cần làm gì? Trước hết, phải rà soát lại toàn bộ chuỗi vận hành của mình, từ hồ sơ pháp lý, quy trình xuất nhập khẩu, đến hệ thống dữ liệu và đối tác logistics. Bất kỳ điểm nào còn thủ công, còn phụ thuộc vào xử lý "ngoài hệ thống" đều là rủi ro trong mô hình mới.
Tiếp theo là đầu tư vào năng lực số hóa, nhưng không phải đầu tư dàn trải. Doanh nghiệp cần xác định rõ mình đang đứng ở đâu trong chuỗi giá trị để đầu tư đúng chỗ: doanh nghiệp xuất khẩu cần ưu tiên truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa dữ liệu hàng hóa; doanh nghiệp logistics cần tập trung vào quản lý vận tải và kết nối hệ thống; doanh nghiệp công nghệ cần phát triển giải pháp tích hợp thay vì sản phẩm rời rạc.
Cuối cùng, doanh nghiệp phải thay đổi tư duy: không còn chạy theo chính sách, mà phải đi trước chính sách. Quyết định 453 chỉ là điểm khởi đầu. Khi mô hình cửa khẩu thông minh được triển khai, chuẩn mực mới sẽ hình thành và khi đó, thị trường sẽ tự loại bỏ những doanh nghiệp không theo kịp.
Bình luận
0