Chuyển đổi số ngành nước: Muốn xây đô thị thông minh phải giải quyết bài toán thất thoát và chuẩn hóa hạ tầng

Đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp tham dự tọa đàm "Cấp nước thông minh và Đài phun nước thông minh".

Quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực hạ tầng đô thị không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ, mà còn đòi hỏi đổi mới phương thức quản trị và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật. Tại tọa đàm do Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng phối hợp cùng Hội Cấp thoát nước Việt Nam và Tổng Công ty Tư vấn Xây dựng Việt Nam (VNCC) tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng cấp nước thông minh là một trong những lĩnh vực cần được ưu tiên để nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị.

Thất thoát nước vẫn là "điểm nghẽn" của quá trình chuyển đổi số

Theo số liệu được dẫn từ báo cáo tổng kết năm 2023 của Hội Cấp nước Việt Nam, tỷ lệ thất thoát nước trung bình trên hệ thống cấp nước cả nước hiện khoảng 17%.

Ông Võ Duy Quý, Chủ tịch Công ty TNHH Công nghệ AIwaterX, cho biết với tỷ lệ này, ngành nước đang thất thoát khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm. Theo ông, khi nước ngày càng trở thành nguồn tài nguyên có giá trị, việc giảm thất thoát không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển bền vững.

Các chuyên gia nhận định, giảm thất thoát nước là một trong những chỉ số phản ánh hiệu quả quản trị hạ tầng đô thị, đồng thời là tiền đề để các doanh nghiệp cấp nước nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu chi phí vận hành.

AI, IoT và dữ liệu số được xem là lời giải cho quản lý mạng lưới cấp nước

Theo GS.TS Nguyễn Việt Anh (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội), việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) với Internet vạn vật (IoT) giúp giám sát liên tục hệ thống đường ống thông qua các cảm biến, từ đó phát hiện sớm rò rỉ và giảm thất thoát.

Trong khi đó, GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng công nghệ viễn thám hoàn toàn có thể hỗ trợ theo dõi chất lượng nguồn nước mặt, cảnh báo sớm các nguy cơ ô nhiễm để cơ quan quản lý chủ động ứng phó.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra những rào cản lớn như chi phí đầu tư cao, thiếu dữ liệu số đồng bộ và hạn chế về nguồn nhân lực có chuyên môn. Vì vậy, chuyển đổi số ngành nước cần được triển khai theo lộ trình, bắt đầu từ việc xây dựng cơ sở dữ liệu và các mô hình thí điểm trước khi nhân rộng.

Một số mô hình thử nghiệm đã ghi nhận kết quả tích cực. Dự án triển khai tại Hải Phòng và Hà Nội giúp giảm đáng kể tỷ lệ thất thoát nước, trong khi SAWACO đang từng bước số hóa hệ thống quản lý với công nghệ đọc đồng hồ từ xa và bảng điều khiển dữ liệu tập trung.

Hoàn thiện thể chế, ứng dụng công nghệ để phát triển hạ tầng đô thị thông minh

Bên cạnh hệ thống cấp nước, các chuyên gia cho rằng việc hoàn thiện hành lang pháp lý đối với các công trình đài phun nước thông minh là yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển đô thị. PGS.TS Vũ Thị Vinh nhận định đài phun nước không chỉ là công trình trang trí mà còn là thành tố của kiến trúc cảnh quan đô thị, kết hợp giữa kỹ thuật, nghệ thuật và công nghệ trình diễn. Tuy nhiên, việc thiếu quy chuẩn trong thiết kế, vận hành, bảo trì và bàn giao khiến nhiều công trình chưa phát huy hiệu quả sau đầu tư.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế tại tọa đàm, ông Hồ Gia Từ, Chủ tịch Công ty HJC (Trung Quốc), cho biết phần lớn các công trình đài phun nước đa phương tiện quy mô lớn tại Trung Quốc được chính quyền địa phương đầu tư nhằm nâng cao chất lượng không gian công cộng và hình ảnh đô thị. Theo ông, việc xây dựng đồng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý là yếu tố quan trọng để các công trình này phát huy hiệu quả lâu dài.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, cùng với việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hạ tầng, Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế quản lý đối với các công trình công cộng. Các chuyên gia thống nhất rằng chỉ khi dữ liệu, công nghệ và hành lang pháp lý được kết nối đồng bộ, hạ tầng đô thị mới có thể vận hành hiệu quả, góp phần xây dựng các đô thị xanh, thông minh và phát triển bền vững.