Cải cách đi vào thực chất

Từ những việc có thể làm ngay, mạch cải cách hướng vào các vấn đề “lõi”, mà nếu làm tốt sẽ tác động rất tích cực đến tăng trưởng.

Ngày 2-5-2026, Văn phòng Chính phủ có công văn gửi các bộ, truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng về việc tiếp tục rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Trọng tâm lần này đặt vào bốn lĩnh vực: phòng cháy, chữa cháy; thành lập và hoạt động khu công nghiệp, cụm công nghiệp; đánh giá tác động môi trường; cấp phép xây dựng.

Thủ tướng yêu cầu các bộ Công an, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng khẩn trương chỉ đạo rà soát toàn diện các quy định hiện hành.

Các bộ sẽ phải đánh giá lại toàn bộ quy trình - từ thẩm quyền, trình tự đến hồ sơ, thời gian xử lý, để đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa, báo cáo Thủ tướng trước ngày 10-5-2026. Sau đó, Bộ Tư pháp thực hiện đánh giá độc lập và kiến nghị phương án tổng thể, trình Chính phủ trước ngày 12-5-2026.

Động thái này nối tiếp mạch cải cách quy mô lớn trước đó ít ngày. Ngày 29-4-2026, Chính phủ ban hành tám nghị quyết bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, phân cấp 134 thủ tục, đơn giản hóa 349 thủ tục và loại bỏ 890 điều kiện kinh doanh trong phạm vi quản lý của 14 bộ, cơ quan ngang bộ.

Nếu thực thi đầy đủ, thời gian và chi phí tuân thủ có thể giảm hơn 50% so với năm 2024.

Đợt cắt giảm cuối tháng 4-2026 trên diện rộng, chủ yếu xử lý những quy định lạc hậu hoặc không còn phù hợp. Đây là bước “làm sạch” cần thiết đối với môi trường kinh doanh.

Tuy nhiên, để tạo ra thay đổi bước ngoặt, cải cách phải đi xa hơn. Chỉ đạo ngày 2-5 mới đây cho thấy bước tiếp theo đã được xác định rõ: tập trung vào những lĩnh vực có tính liên ngành cao và ảnh hưởng trực tiếp đến vòng đời của dự án đầu tư.

Thực tế từ Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) cho thấy, các lĩnh vực như phòng cháy, môi trường, xây dựng, đầu tư… thường nằm trong nhóm gây nhiều vướng mắc cho doanh nghiệp. Một dự án thường phải qua nhiều tầng nấc thủ tục pháp lý.

Mỗi khâu lại có tiêu chuẩn riêng, thời gian xử lý riêng, thậm chí cách hiểu quy định cũng khác nhau giữa các địa phương. Rủi ro không chỉ là “không làm được”, mà là “không biết khi nào xong” - yếu tố có thể làm thay đổi hoàn toàn quyết định đầu tư. Chưa kể, chỉ cần một khâu bị tắc, toàn bộ dự án sẽ đình trệ.

Chính vì vậy, việc chọn đúng các “nút thắt” để xử lý có ý nghĩa quyết định. Khi cải cách tập trung vào những khâu then chốt của vòng đời dự án sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian triển khai và nâng cao khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là Thủ tướng yêu cầu các bộ không chỉ đề xuất cắt giảm, mà phải báo cáo đầy đủ hiện trạng quy định, quy trình, hồ sơ, thời gian giải quyết; đồng thời đánh giá kết quả thực hiện trong thời gian qua.

Cách tiếp cận này cho thấy cải cách đang chuyển từ “cắt bỏ từng phần” sang “giải phẫu toàn diện”. Khi từng mắt xích của quy trình được bóc tách và đánh giá, cơ hội để phát hiện các điểm chồng chéo, bất hợp lý sẽ rõ ràng hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp. Bởi trong nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở một thủ tục cụ thể, mà ở cách các thủ tục “kết nối” với nhau. Một quy định hợp lý ở từng khâu riêng lẻ, nhưng khi ghép lại có thể tạo thành chuỗi kéo dài và kém hiệu quả.

Tương tự, việc giao Bộ Tư pháp thực hiện đánh giá độc lập cũng là bước tiến lớn, vừa tăng tính khách quan, vừa tạo ra “bộ lọc” pháp lý, hạn chế tình trạng cắt giảm hình thức hoặc tạo ra khoảng trống quản lý.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chịu nhiều tác động từ bên ngoài, có những khó khăn chúng ta không thể can thiệp trực tiếp. Nhưng cũng chính vì vậy, những việc “trong tầm tay” càng phải được làm nhanh hơn, quyết liệt hơn để đạt được tăng trưởng hai con số.

Cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh là một trong những việc như vậy. Cuộc cải cách này không cần vốn, không bị chi phối bởi yếu tố bên ngoài.

Những rào cản về thủ tục, điều kiện kinh doanh, quy chuẩn, tiêu chuẩn… đều do bộ máy quản lý tạo ra, nên việc tháo gỡ cũng phải từ trong chính bộ máy đó. Nói cách khác, đây là “dư địa cải cách” mang lại hiệu quả lớn với chi phí ngân sách rất thấp.

Trong thời gian rất ngắn vừa qua, chuỗi hành động nhanh và có trọng tâm của Chính phủ góp phần quan trọng củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người dân, rằng môi trường kinh doanh sẽ thực sự được cải thiện.

Niềm tin ấy, khi được chuyển hóa thành quyết định đầu tư và mở rộng sản xuất, sẽ tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong dài hạn.

Tuy nhiên, cải cách không đơn thuần là cắt giảm thủ tục. Nếu không đi kèm năng lực thực thi, phân cấp có thể tạo thêm điểm nghẽn mới. Và nếu thiếu tiêu chuẩn rõ ràng, đơn giản hóa có thể trở thành rủi ro.

Thách thức của giai đoạn tới không chỉ là “bỏ bớt cái cũ”, cũng không chỉ là tránh “cắt thủ tục này lại mọc quy định khác, giảm ở cấp trên nhưng phát sinh ở dưới hoặc nội bộ, dẫn tới không hiệu quả, người dân và doanh nghiệp không được hưởng lợi” như Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh trong phiên họp thường kỳ tháng 4 - phiên đầu tiên của Chính phủ khóa XVI.

Thách thức lớn nhất nằm ở chỗ thiết kế lại các thủ tục, các điều kiện kinh doanh và quy trình thực hiện theo hướng đơn giản, minh bạch hơn nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả và hiệu lực quản lý nhà nước.

Quan trọng hơn, hệ thống mới phải tạo được tính ổn định và khả năng dự báo để doanh nghiệp có thể yên tâm lập kế hoạch đầu tư dài hạn. Khi đó, cải cách mới thực sự chuyển hóa thành lợi ích cụ thể cho nền kinh tế.