Các tiêu chuẩn đường sắt đô thị bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, hiện đại

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng theo chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương hướng dẫn các địa phương về việc áp dụng Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung, danh mục quy chuẩn kỹ thuật và danh mục tiêu chuẩn chủ yếu cho đường sắt đô thị để các địa phương, chủ đầu tư lựa chọn, áp dụng cho các dự án theo đúng quy định, bảo đảm tính đồng bộ, hệ thống, liên thông, tiên tiến, hiện đại và phù hợp với chiến lược phát triển công nghiệp đường sắt.

Bộ Xây dựng khẩn trương phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các địa phương tiến hành rà soát, hoàn thiện để ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) đối với đường sắt đô thị (loại hình Metro) trong tháng 7 năm 2026.

Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và các bộ, cơ quan liên quan tổ chức xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) cho lĩnh vực đường sắt đô thị, bảo đảm tính đồng bộ, hệ thống, liên thông, tiên tiến, hiện đại và phù hợp với chiến lược phát triển công nghiệp đường sắt; định kỳ rà soát, cập nhật danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho phù hợp với tiến bộ công nghệ và điều kiện thực tế, bảo đảm đáp ứng các mục tiêu đã được xác định tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số".

Đồng thời, chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo trong nước trong công tác đào tạo chuyên sâu về tiêu chuẩn hóa đường sắt; tổ chức nghiên cứu học tập, tiếp thu kinh nghiệm về xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn của các quốc gia, khu vực có hệ thống đường sắt phát triển như: châu Âu, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản...

Áp dụng các tiêu chuẩn có tính mở, hiện đại

Phó Thủ tướng yêu cầu Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương căn cứ Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung và Danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chủ yếu theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, chủ động tổ chức xem xét, lựa chọn phê duyệt các tiêu chuẩn cụ thể để áp dụng cho các dự án đường sắt đô thị trên địa bàn, trên cơ sở ưu tiên việc áp dụng các tiêu chuẩn có tính mở, hiện đại, có khả năng chuyển giao công nghệ; tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung; trong quá trình triển khai các dự án, tổng hợp kết quả áp dụng, các yêu cầu kỹ thuật và vướng mắc phát sinh, phối hợp với Bộ Xây dựng để nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung.

Khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch đô thị và quy hoạch đường sắt đô thị để bảo đảm khả năng kết nối hiệu quả giữa các tuyến trong cùng hành lang vận tải, kết nối với các phương thức vận tải khác, hiệu quả đầu tư; phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng trong việc tổng kết, đánh giá thực tiễn áp dụng để hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về đường sắt đô thị.

Xây dựng và triển khai Đề án phát triển công nghiệp đường sắt

Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan xây dựng, trình duyệt và triển khai Đề án phát triển công nghiệp đường sắt, trong đó xác định rõ lộ trình chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa theo từng giai đoạn, ưu tiên hình thành năng lực sản xuất trong nước đối với các cấu kiện, thiết bị có hàm lượng công nghệ phù hợp; thúc đẩy nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các Bộ, ngành, địa phương liên quan phối hợp với Bộ Xây dựng trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về đường sắt đô thị.

Trước đó, Bộ Xây dựng cho biết, 3 tuyến đường sắt đô thị hiện đã đưa vào khai thác được triển khai từ hơn 16 năm trước (gồm các tuyến: Cát Linh - Hà Đông, Bến Thành - Suối Tiên và Nhổn - Ga Hà Nội). Tại thời điểm đó, mỗi tuyến được áp dụng một công nghệ, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật khác nhau nên thiếu sự đồng bộ trong kết nối, vận hành giữa các tuyến, hạn chế khả năng chia sẻ hạ tầng kỹ thuật, cơ sở bảo dưỡng, phương tiện và hệ thống điều khiển...

Do vậy rất cần có khung kỹ thuật thống nhất để vận hành đường sắt đô thị bởi các lý do sau:

Việc thống nhất hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được xem là yêu cầu nền tảng để bảo đảm phát triển mạng lưới theo hướng đồng bộ, tương thích và hiệu quả. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là điều kiện quan trọng để thống nhất trong công tác chuẩn bị đầu tư, tổ chức thực hiện và quản lý khai thác hệ thống trong dài hạn.

Việc áp dụng thống nhất hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, tăng tính chủ động trong lựa chọn công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực và công nghiệp đường sắt trong nước, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Hơn nữa, chiều dài các tuyến đã đưa vào khai thác còn rất nhỏ so với quy mô quy hoạch, trong khi giai đoạn tới sẽ tập trung triển khai nhiều dự án mới. Do vậy, đây là thời điểm phù hợp để chuẩn hóa và áp dụng thống nhất cho các tuyến tiếp theo, tránh phát sinh thêm khác biệt về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình tổ chức thực hiện, dẫn đến gia tăng chi phí đầu tư, gây khó khăn cho tích hợp hệ thống và ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác tổng thể của mạng lưới.