Bao bì khó tái chế có thể bị đánh thuế môi trường

Đề xuất này cho thấy xu hướng chuyển từ cơ chế vận động trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) sang điều tiết bằng công cụ tài khóa. Trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020, một trong những nội dung được giới chuyên môn và doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là cơ chế xử lý đối với các loại bao bì khó tái chế hoặc gần như không có giá trị tái chế trên thị trường.

Theo các tài liệu xây dựng dự thảo luật, cơ quan soạn thảo đang nghiên cứu hướng sử dụng công cụ thuế môi trường thay cho cơ chế doanh nghiệp đóng góp tài chính hỗ trợ tái chế thông qua Quỹ Bảo vệ môi trường đối với một số loại bao bì có khả năng thu hồi thấp.

Đây được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách EPR, vốn bắt đầu triển khai tại Việt Nam từ năm 2024.

Hiện nay, theo cơ chế EPR, doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu có hai lựa chọn: tự tổ chức tái chế sản phẩm, bao bì theo tỉ lệ bắt buộc hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ hoạt động tái chế.

Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều loại bao bì đa lớp, bao bì phức hợp hoặc vật liệu giá trị thấp gần như không thể tái chế hiệu quả về mặt thương mại. Điều này khiến cơ chế đóng góp tài chính bị cho là chưa phản ánh đúng bản chất môi trường của sản phẩm.

Một số chuyên gia cho rằng việc áp dụng thuế môi trường sẽ tạo tín hiệu thị trường mạnh hơn. Các loại bao bì càng khó tái chế, càng gây áp lực xử lý chất thải thì mức điều tiết tài chính sẽ càng cao, từ đó thúc đẩy doanh nghiệp chuyển sang vật liệu thân thiện hơn.

Theo định hướng sửa luật, chính sách môi trường thời gian tới sẽ tăng sử dụng công cụ kinh tế thay vì chỉ dựa vào biện pháp hành chính. Đây cũng là xu hướng được nhấn mạnh trong các tài liệu thuyết minh dự án luật, với mục tiêu giảm chi phí quản lý trực tiếp, tăng tính thị trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Một số doanh nghiệp cho rằng việc chuyển sang thuế môi trường có thể giúp minh bạch hơn cơ chế tài chính, tránh tình trạng vừa phải đóng góp Quỹ vừa phải tự xử lý các nghĩa vụ môi trường khác. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng lo ngại nếu thiết kế không hợp lý, thuế môi trường có thể trở thành gánh nặng chi phí mới, đặc biệt với ngành thực phẩm, đồ uống và hàng tiêu dùng nhanh, vốn sử dụng lượng lớn bao bì nhựa mềm.

Điểm đáng chú ý là dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đang đặt trọng tâm lớn hơn vào kiểm soát vòng đời sản phẩm và quản lý phát thải theo chuỗi. Các nội dung liên quan kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, trách nhiệm nhà sản xuất và quản lý chất thải bằng dữ liệu số xuất hiện dày đặc hơn trong dự thảo lần này.

Trong bối cảnh Việt Nam chịu áp lực ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn xanh toàn cầu, đặc biệt từ EU và các thị trường xuất khẩu lớn, chính sách đối với bao bì khó tái chế được xem không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường mà đã trở thành vấn đề năng lực cạnh tranh.

Theo giới phân tích, nếu được thiết kế phù hợp, công cụ thuế có thể giúp thị trường tự điều chỉnh theo hướng giảm sử dụng vật liệu khó tái chế. Nhưng ngược lại, nếu mức thu quá cao hoặc thiếu lộ trình chuyển đổi, doanh nghiệp có thể đối mặt thêm áp lực chi phí trong bối cảnh tiêu dùng còn yếu và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến và hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét.